The Project Gutenberg EBook of La Sinjorino el la Maro, by Henrik Ibsen

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: La Sinjorino el la Maro

Author: Henrik Ibsen

Translator: Odd Tangerud

Release Date: September 5, 2006 [EBook #19182]

Language: Esperanto

Character set encoding: ASCII

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA SINJORINO EL LA MARO ***




Produced by William Walter Patterson and Andrew Sly





Henrik Ibsen

LA SINJORINO EL LA MARO

Teatrajxo en kvin aktoj

(Fruen fra havet)

1888

Tradukis:
Odd Tangerud

Eldonejo: Jec Scandinavia a/s
Postboks 28, N -- 3401 Lier
Tlf. 32 85 50 03. Fax. 32 85 50 82
ISBN 82-91707-50-2



LA SINJORINO EL LA MARO

ROLOJ:

  DOKTORO WANGEL, distrikta kuracisto.
  SINJORINO ELLIDA WANGEL, lia dua edzino.
  Liaj filinoj el la unua geedzeco:
    BOLETTE.
    HILDE, nur duone plenkreska.
  LEKTORO ARNHOLM.
  LYNGSTRAND, antauxa maristo, malsana. Li esperas farigxi skulptisto.
  BALLESTED, pedelo, cxiofaranto, amatora pentristo
  FREMDA VIRO.
  JUNAJ HOMOJ EL LA URBO.
  TURISTOJ.
  SOMERGASTOJ.


(La intrigo okazas somere en malgranda urbo cxe fjordo en
norda Norvegio.)




UNUA AKTO


(La domo de _doktoro Wangel_. Tegmentita verando maldekstre. Gxardeno
antauxe kaj cxirkauxe. Malsupre de la verando estas flagstango.
Dekstre en la gxardeno estas lauxbo kun tablo kaj segxoj. Hegxa
barilo kun malgranda enireja pordo en la fono. Malantaux la barilo
estas vojo al la marbordo. Aleo laux la vojo. Inter la arboj vidigxas
la fjordo kaj altaj montodorsoj kaj montopintoj en la malproksimejo.
Estas varma kaj brile klara somermateno.)

(_Ballested_, mezagxa, vestita en malnova velurjako kaj kun
largxrandajxa artistcxapelo, staras apud la flagstango ordigante la
sxnuron. La flago kusxas sur la tero. Iom fore de li staras
pentrostablo kun strecxita tolo. Flanke de gxi kusxas faldebla segxo,
penikoj, paletro kaj pentrista kesteto.)

(_Bolette Wangel_ venas sur la verandon tra la malfermita
gxardencxambra pordo. Sxi portas grandan vazon kun floroj, kiun sxi
metas sur la tablon.)

BOLETTE
Nu, Ballested, -- cxu vi sukcesas gxin suprentiri?

BALLESTED
Jes ja, frauxlino. Estas simpla afero. -- Pardonu, -- cxu vi atendas
fremdulojn vizite hodiaux?

BOLETTE
Jes, ni atendas cxefinstruiston Arnholm cxi tien antauxtagmeze. Li
venis al la urbo cxi-nokte.

BALLESTED
Arnholm? Atendu iomete --. Cxu li ne nomigxis Arnholm, tiu guvernisto
cxi tie antaux kelkaj jaroj?

BOLETTE
Jes. Gxuste li.

BALLESTED
Jen, jen. Li do revenos cxi tien denove.

BOLETTE
Gxuste tial ni deziras flagi.

BALLESTED
Jes, estas ja vere konvene.

(_Bolette_ iras en la gxardenan cxambron.)

(Iom poste _Lyngstrand_ venas laux la vojo dekstre, kaj haltas
interesate vidante la stablon kaj la pentristajn ajxojn. Li estas
maldika, juna viro, simple vestita sed bonorde; kaj li aspektas
malforte.)

LYNGSTRAND
(de ekstere de la hegxo) Bonan matenon.

BALLESTED
(turnas sin) Ho --! Bonan matenon. (Suprenlevas la flagon.)
Jen, jen, -- Nun levigxas la balono. (Fiksas la sxnuron, kaj iom
ordigas cxe la stablo.) Bonan matenon, estimato. Mi tamen ne havas
la plezuron --

LYNGSTRAND
Aspekte vi estas pentristo, vi.

BALLESTED
Kompreneble. Cxu mi ne ankaux estus pentristo?

LYNGSTRAND
Jes, mi vidas. -- Cxu vi permesas, ke mi eniru?

BALLESTED
Vi eble volas rigardi?

LYNGSTRAND
Jes, mi ege volus.

BALLESTED
Ho, ankoraux ne estas io konsiderinda por rigardi. Sed bonvolu.
Proksimigxu.

LYNGSTRAND
Dankon, dankon. (Li proksimigxas tra la kradpordo.)

BALLESTED
(pentras) Jen la fjordo inter la insuloj, pri kiuj mi nun laboras.

LYNGSTRAND
Mi ja vidas.

BALLESTED
Sed mankas ankoraux la figuro. En la cxi-tiea urbo neeblas trovi
modelon.

LYNGSTRAND
Cxu estu ankaux figuro?

BALLESTED
Jes. Cxe tiu rifo en la antauxo kusxu duone morta marvirino.

LYNGSTRAND
Kial sxi estu duone morta?

BALLESTED
Sxi erare nagxis el la maro, kaj ne povas retrovi la vojon elen. Kaj
nun sxi kusxas tie, kaj pereas en la sensala akvo, vi komprenas.

LYNGSTRAND
Nu, tiel.

BALLESTED
Estas la sinjorino en cxi tiu domo, kiu donis al mi la ideon tion
pentri.

LYNGSTRAND
Kion vi fine nomu la bildon?

BALLESTED
Mi intencas nomi gxin "La fino de la marvirino".

LYNGSTRAND
Konvenas bone. -- Vi certe faros ion bonan el tio.

BALLESTED
(rigardas lin) Fakulo eble?

LYNGSTRAND
Pentristo, vi sugestas?

BALLESTED
Jes.

LYNGSTRAND
Ne, mi ne estas. Sed mi farigxos skulptisto. Mi nomigxas Hans
Lyngstrand.

BALLESTED
Nu, vi estas skulptisto? Jes ja, la arto skulpti ankaux estas bela
arto. -- Mi opinias, ke mi foje vidis vin sur la strato. Cxu vi
estas longe logxinta cxi tie?

LYNGSTRAND
Ne, nur du semajnojn. Sed mi provos trovi eblecon restadi la tutan
someron.

BALLESTED
Gxui la agrablan nagxejan vivon? Cxu?

LYNGSTRAND
Jes. Mi provos regajni miajn fortojn.

BALLESTED
Cxu malsana?

LYNGSTRAND
Jes, mi iom malsanetas. Sed ne estas dangxere. Estas nur ioma
anheleco en la brusto.

BALLESTED
Ba! -- bagatelajxo! Tamen vi devus viziti iun spertan kuraciston.

LYNGSTRAND
Mi intencis foje demandi al doktoro Wangel.

BALLESTED
Jes, faru. (rigardas maldekstren) Jen denove venas vaporsxipo.
Plensxtopita de pasagxeroj surborde. Estas ja mirinda kresko en la
feriado la lastajn jarojn.

LYNGSTRAND
Jes, vere estas vigla trafiko, mi opinias.

BALLESTED
Venas ankaux amaso da somergastoj. Mi ofte timas, ke nia bela urbo
perdu sian karakteron pro tiu fremdajxo.

LYNGSTRAND
Cxu vi naskigxis en la urbo?

BALLESTED
Ne, tio ne. Sed mi akla -- aklimatigis min. Mi sentas min ligita al
la loko per la ligoj de tempo kaj kutimo.

LYNGSTRAND
Vi do logxas cxi tie longe?

BALLESTED
Nu, dek sep . ..dek ok jarojn. Mi venis kun la teatra grupo de Skive.
Sed jen ni akiris financajn malfacilajxojn. La grupo dissolvigxis,
kaj disiris cxiuj laux la vento.

LYNGSTRAND
Sed vi mem do restis?

BALLESTED
Mi restis. Kaj pri tio mi profitis. Tiam mi cxefe laboris en la
dekoracia fako, vi sciu.

(_Bolette_ elvenas kun balancsegxo, kiun sxi metas sur la verandon.)

BOLETTE
(parolas en la direkto de la gxardena cxambro) Hilde, -- vidu cxu vi
povas trovi la broditan piedbenketon de patro.

LYNGSTRAND
(proksimigxas al la verando kaj salutas) Bonan matenon, frauxlino
Wangel!

BOLETTE
(cxe la relo) Ho cxu, estas vi sinjoro Lyngstrand? Bonan matenon.
Pardonu momenton, -- mi nur -- (eniras en la domon)

BALLESTED
Vi do konas la familion?

LYNGSTRAND
Ne suficxe. Mi nur renkontis la frauxlinojn ie kaj ie cxe aliuloj.
Mi iomete parolis kun la sinjorino dum la lasta muzikado en la
"La Videjo". Sxi diris, ke bonvole mi povus viziti ilin.

BALLESTED
Ho ja, -- vi devus kultivi tiun konatecon.

LYNGSTRAND
Jes, mi ja intencas fari viziton. Viziteton. Se mi nun trovus
okazon --

BALLESTED
Ho, cxu -- okazon -- (rigardas maldekstren) Morto kaj plago!
(kolektas siajn ajxojn) La vaporsxipo ja estas cxe la kajo. Mi
devas rapidi al la hotelo. Eble kelkaj el la novalvenantaj bezonas
min. Mi ja ankaux praktikas kiel razisto kaj frizisto, vi sciu.

LYNGSTRAND
Aspekte vi estas tre multflanka.

BALLESTED
Oni devas scii ak -- aklimatizi sin en diversaj fakoj en la urbetoj.
Se vi foje bezonus ion pri hararo, -- iom da pomado aux tiospecan, vi
nur demandu pri dancinstruisto Ballested.

LYNGSTRAND
Dancinstruisto --?

BALLESTED
Estro de la "Kornasocio", se vi bonvolas. Hodiaux ni koncertos supre
en "La Videjo". Adiaux, -- adiaux! (Li foriras kun siaj pentrajxoj
tra la barilpordo kaj dauxrigas dekstren.)

(_Hilde_ elvenas kun la piedbenketo. _Bolette_ alportas pliajn
florojn. _Lyngstrand_ salutas al _Hilde_, de sia staro en la
gxardeno.)

HILDE
(cxe la relo, ne reen salutante) Bolette diris, ke hodiaux vi
kuragxis enen veni.

LYNGSTRAND
Jes, mi permesis al mi eniri.

HILDE
Vi faris vian matenan promenadon, cxu?

LYNGSTRAND
Ho ne, -- ne longan promenadon hodiaux.

HILDE
Cxu vi nagxis?

LYNGSTRAND
Jes, mi banis min tempeton. Mi vidis vian patrinon. Sxi eniris sian
bandometon.

HILDE
Kiu faris?

LYNGSTRAND
Via patrino.

HILDE
Nu tiel, nu. (Sxi metas la benketon antaux la balancsegxon.)

BOLETTE
(kvazaux interrompante) Cxu vi ne vidis la boaton de patro tie sur
la fjordo?

LYNGSTRAND
Jes, sxajnis al mi, ke velboato stirigxis cxi-direkten.

BOLETTE
Certe estas patro. Li vizitis malsanulojn sur la insuloj.
(Sxi ordigas ion sur la tablo.)

LYNGSTRAND
(staras sur la unua sxtupo de la sxtuparo de la verando) Ho, kiel
per floroj beligite --!

BOLETTE
Jes, cxu ne estas bele?

LYNGSTRAND
Ho, vere delikate. Aspektas kvazaux estas solenajxo en la domo.

HILDE
Jes, tamen estas.

LYNGSTRAND
Mi komprenis. Estas la datreveno de via patro, cxu?

BOLETTE
(averte al _Hilde_) Hm -- hm!

HILDE
(senatente) Ne, tiu de patrino.

LYNGSTRAND
Nu tiel, -- Estas tiu de via patrino.

BOLETTE
(mallauxte, kolere) Cxu do, Hilde --!

HILDE
(same) Lasu min! (al _Lyngstrand_) Vi iros hejmen nun por
matenmangxi, cxu?

LYNGSTRAND
(malsupreniras) Jes, mi devus meti ion en la stomakon.

HILDE
Vi certe trovas la regalon bona tie en la hotelo?

LYNGSTRAND
Mi ne plu logxas en la hotelo. Estas tro multekoste por mi.

HILDE
Kie vi do nun logxas?

LYNGSTRAND
Nun mi logxas cxe sinjorino Jensen.

HILDE
Kiu sinjorino Jensen?

LYNGSTRAND
La akusxistino.

HILDE
Pardonu, sinjoro Lyngstrand, sed efektive mi havas aliajn
farendajxojn nun ol --

LYNGSTRAND
Ho, mi ja ne devus tiel paroli.

HILDE
Kion do?

LYNGSTRAND
Tion, kion mi diris.

HILDE
(rigardas lin mezure; neindulge) Mi ne komprenas vin.

LYNGSTRAND
Ne, ne. Sed mi do diru adiaux al la frauxlinoj gxis venonte.

BOLETTE
(venas sur la sxtuparon) Adiaux, adiaux, sinjoro Lyngstrand. Vi vere
devas pardoni nin hodiaux --. Sed iam poste, -- kiam vi havas bonan
tempon -- kaj kiam vi havas la emon, -- vi absolute faru viziton por
vidi patron kaj -- kaj ankaux nin aliajn.

LYNGSTRAND
Jes, multan dankon. Mi vere deziras fari tion.

(Li salutas kaj eliras tra la kradpordo. Preterpasante sur la vojo
ekstere maldekstre, li salutas ankoraux unu fojon al la verando.)

HILDE
(duonlauxte) Adiaux, sinjoro! Bonvolu saluti sinjorinon Jensen de
mi.

BOLETTE
(mallauxte, tiras sxian brakon) Hilde --! Petolacxa infano! Cxu vi
tute frenezigxas! Li povus ja auxdi vin!

HILDE
Pa, -- cxu vi opinias, ke mi atentas pri _tio_.

BOLETTE
(rigardas dekstren) Jen venas patro.

(_Doktoro Wangel_, en vojagxkostumo kaj kun valizo en la mano, venas
laux la vojeto de dekstre.)

WANGEL
Jen mi revenas, knabinetoj!

(Li eniras tra la barilpordo.)

BOLETTE
(iras al li renkonte malsupre en la gxardeno) Ho, bone ke vi venas.

HILDE
(Ankaux sxi iras al li.) Cxu vi cxion finis por hodiaux, pacxjo?

WANGEL
Ho ne, poste mi devos iomete labori en la oficejo. -- Diru, -- cxu
Arnholm venis?

BOLETTE
Jes, li venis cxi-nokte. Ni informigxis en la hotelo.

WANGEL
Do vi lin ankoraux ne vidis?

BOLETTE
Ne. Sed li certe vizitos nin antauxtagmeze.

WANGEL
Jes, li certe faros.

HILDE
(tiras lin) Pacxjo, rigardu do.

WANGEL
(rigardas al la verando) Jes, mi ja vidas, infano. -- Estas ja vere
pompe.

BOLETTE
Jes, ni bele ornamis, cxu ne?

WANGEL
Jes, vere, vere. -- Cxu -- cxu ni estas solaj en la domo nun?

HILDE
Jes, sxi eliris --

BOLETTE
(interrompas) Patrino nagxas.

WANGEL
(Rigardas amike al _Bolette_ kaj frapetas sxian kapon. Poste li diras
iom hezite:) Auxskultu nun, knabinetoj, -- cxu vi volas lasi cxion
cxi stari tiel la tutan tagon? Kaj ankaux la flagon supre la tutan
tagon?

HILDE
Ho, tion vi do povas imagi, pacxjo!

WANGEL
Hm, -- nu ja. Sed vi do --

BOLETTE
(okulumas kaj kapsignas al li) Vi ja komprenas, ke ni cxion faris
por lernejestro Arnholm. Kiam tia bona amiko la unuan fojon venas por
viziti vin --

HILDE
(ridetas kaj tiretas lin) Pensu, -- li ja estis la instruisto de
Bolette, patro!

WANGEL
(kun duonrido) Vi du estas vere paro da petoluloj -- Nu, nu, --
estas ja funde tute nature, ke vi memoras sxin, kiu ne plu estas
inter ni. Sed tamen. Jen, Hilde. (donas al sxi la valizon) Portu
gxin en la oficejon. -- Nu, knabinetoj, -- mi tion ne sxatas. Ne la
manieron, vi komprenas. Ke ni tiel cxiun jaron -- Nu, -- kion diri!
Eble ne povas farigxi alimaniere.

HILDE
(volas iri tra la gxardeno maldekstren, sed haltas, turnas sin kaj
montras) Vidu la sinjoron, kiu tie venas. Certe estas la
lernejestro.

BOLETTE
(rigardas tien) _Tiu_? (ridas) Ho ne! Cxu vi opinias, ke tiu
agxulo estas Arnholm!

WANGEL
Nu, atendu, infano. Jes, efektive estas li! -- Jes, certe tiel estas!

BOLETTE
(tien fiksrigardas; mallauxte, surprizite) Jes, je Dio, cxu ne
ankaux mi opinias --!

(Lernejestro _Arnholm_, en eleganta antauxtagmeza kostumo, kun oraj
okulvitroj kaj maldika bastono venas ekstere sur la vojo de
maldekstre. Li aspektas iom strecxe, rigardas en la gxardenon,
salutas amikece kaj eniras tra la barilpordo.)

WANGEL
(iras al li renkonte) Bonvenon, kara lernejestro! Koran bonvenon
reen al la antauxa loko!

ARNHOLM
Dankon, dankon, doktoro Wangel. Milfojan dankon al vi.

(Ili vigle mansalutas kaj kune iras tra la gxardeno.)

ARNHOLM
Kaj jen la infanoj! (mansalutas al ili kaj rigardas ilin) Tiuj du
mi malfacile rekonus.

WANGEL
Certe ne, mi opinias.

ARNHOLM
Nu, jes, eble tamen Bolette. -- Jes, Bolette mi estus rekonanta.

WANGEL
Apenaux, mi opinias. Pasis ja nun ok . ..naux jaroj de kiam vi vidis
sxin lastfoje. Nu, cxi tie okazis ja multaj sxangxoj dum tiu tempo.

ARNHOLM
(cxirkauxrigardas) Sxajnas al mi ke ne. Escepte ke la arboj kreskis
konsiderinde -- kaj estas konstruita _jena_ lauxbo --

WANGEL
Nu ja, tiel ekstere --

ARNHOLM
(ridetas) Kaj kompreneble ke vi nun havas du grandajn fiancxpretajn
filinojn en la domo.

WANGEL
Ho, fiancxpreta estas ja nur la unua.

HILDE
(duonlauxte) Auxskultu do patron!

WANGEL
Sed nun mi proponas, ke ni eksidu sur la verando. Tie estas pli
malvarmete ol cxi tie. Bonvolu.

ARNHOLM
Dankon, dankon, kara doktoro.

(Ili supreniras. _Wangel_ proponas por _Arnholm_ lokon en la
balancsegxo.)

WANGEL
Jen, jen. Vi nun sidu trankvile por ripozi. Cxar vi aspektas iom
strecxe post la vojagxo.

ARNHOLM
Ho, ne gravas. En cxi tiu cxirkauxajxo --

BOLETTE
(al _Wangel_) Cxu ni alportu sodakvon kaj sukon en la
gxardencxambron? Cxi tie baldaux farigxos tro varme.

WANGEL
Bone, knabinetoj, faru! Alportu sodakvon kaj sukon. Kaj eble
konjakon.

BOLETTE
Cxu ankaux konjakon?

WANGEL
Nur iometon. Se iu dezirus.

BOLETTE
Nu ja, do. Hilde, malsupreniru al la oficejo kun la valizo.

(_Bolette_ iras en la gxardencxambron fermante la pordon post si.
_Hilde_ prenas la valizon kaj iras maldekstren tra la gxardeno
malantaux la domo.)

ARNHOLM
(kiu postrigardis _Bolette_ per la okuloj) Estas vere iu belega --.
Estas du belegaj knabinoj, kiuj jen kreskis por vi.

WANGEL
(eksidas) Jes, vi trovas.

ARNHOLM
Jes, estas ecx surprize pri Bolette. Ja ankaux pri Hilde. -- Sed nun
pri vi mem, kara doktoro. Cxu vi intencas logxi cxi tie vian tutan
vivdauxron?

WANGEL
Ho jes, estos tiel. Cxi tie mi naskigxis kaj bredigxis, kiel oni
diras. Cxi tie mi vivis felicxe kun sxi, kiu forpasis de ni tiel
frue. Sxi kiun vi konis, kiam vi lastfoje vizitis nin, Arnholm.

ARNHOLM
Jes -- jes.

WANGEL
Kaj nun mi vivas cxi tie felicxa kun sxi, kiun mi ricevis anstatauxe.
Mi devas diri, ke entute la sorto estis bona al mi.

ARNHOLM
Sed neniun infanon en via dua geedzigxo?

WANGEL
Ni ricevis knabeton antaux du -- du kaj duona jaro. Sed ni ne havis
lin longe. Li mortis je la agxo de kvar . ..kvin monatoj.

ARNHOLM
Via edzino, sxi ne estas hejme hodiaux?

WANGEL
Jes, sxi certe baldaux venos. Sxi malsupreniris por preni banon. Sxi
nagxas cxiun tagon je cxi tiu tempo. En kiu ajna vetero.

ARNHOLM
Cxu pro iu malsano?

WANGEL
Ne vere malsano. Sed sxi estas strange nervoza la lastajn jarojn.
Kompreneble, nur foje. Mi vere ne kapablas kompreni kio estas al sxi.
Sed bani sin en la maro estas kvazaux sxia kora gxojo, komprenu.

ARNHOLM
Tion mi memoras de pasinte.

WANGEL
(kun preskaux nerimarkebla rideto) Vi ja konas Ellida de la tempo,
kiam vi estis instruisto en Skjoldvik.

ARNHOLM
Kompreneble. Sxi ofte vizitis la pastran domon. Kaj mi ankaux ofte
renkontis sxin, kiam mi vizitis sxian patron en la lumturo.

WANGEL
Kredu, tiu tempo profunde stampis sxin. La urbanoj ne povas tion
kompreni. Ili nomas sxin "La sinjorino el la maro".

ARNHOLM
Cxu?

WANGEL
Jes. Kaj tial --. Parolu vi kun sxi pri pasintaj tagoj, kara Arnholm.
Estus vere bone por sxi.

ARNHOLM
(rigardas lin dubeme) Cxu vi havas veran kialon por tion opinii?

WANGEL
Certe jes.

VOCxO DE ELLIDA
(auxdata ekstere en la gxardeno dekstre) Cxu estas vi, Wangel!

WANGEL
(ekstaras) Jes, kara.

(_Sinjorino Ellida Wangel_, kun granda sxalo cxirkaux si kaj kun
malseka hararo disfalanta sur la sxultroj, venas el inter la arboj
cxe la lauxbo. _Lernejestro Arnholm_ ekstaras.)

WANGEL
(ridetas kaj etendas la manojn al sxi) Nu, jen la sinjorino el la
maro!

ELLIDA
(malrapide supreniras sur la verandon kaj kaptas liajn manojn) Dank'
al Dio, ke mi revidas vin! Kiam vi venis?

WANGEL
Jxus nun. Antaux momento. (montras al _Arnholm_) Sed vi do salutu
pasintan konaton --!

ELLIDA
(donas la manon al _Arnholm_) Jen vi do estas. Bonvenon! Kaj pardonu
ke mi ne estis hejme.

ARNHOLM
Ho, mi petas. Vi do ne pensu pri ceremoniajxoj.

WANGEL
La akvo estas fresxa hodiaux, cxu?

ELLIDA
Fresxa! Je Dio, cxi tie la akvo neniam estas fresxa. Malvarmeta kaj
malvigliga. Usx, la akvo estas malsana cxi tie en la fjordoj.

ARNHOLM
Malsana?

ELLIDA
Jes, malsana. Kaj mi opinias, ke gxi malsanigas ankaux nin.

WANGEL
(ridetas) Nu, vi ja rekomendas la banejon.

ARNHOLM
Mi kredus, ke vi, sinjorino Wangel, havus apartan rilaton al la maro
mem kaj al cxio kio apartenas al gxi.

ELLIDA
Ho jes, eble. Ecx mi mem ja kredas. -- Sed cxu vi vidas kiel bele la
knabinetoj ornamis por vi?

WANGEL
(embarasata) Hm --. (rigardas sian horlogxon) Mi ja baldaux devas
--

ARNHOLM
Cxu vere estas por mi --?

ELLIDA
Kompreneble. Ni ja ne tiel ornamas cxiutage. -- Uh, -- kiel sufoke
varme estas sub tiu cxi plafono! (malsupreniras en la gxardenon)
Venu cxi tien! Cxi tie estas almenaux iometa venteto. (Sxi eksidas
en la lauxbo.)

ARNHOLM
(eniras) Sxajnas al mi, ke la venteto estas suficxe fresxa.

ELLIDA
Jes, vi, kiu kutimigxis al la nauxza cxefurba aero. Tie estas vere
terure dum la somero, lauxdire.

WANGEL
(kiu ankaux iris en la gxardenon) Hm, kara Ellida, vi devas nun sola
konversacii kun nia gasto dum tempeto.

ELLIDA
Cxu aferoj?

WANGEL
Jes, mi devas iri al la oficejo. Kaj mi ja ankaux devas sxangxi
vestojn. Sed ne dauxros longe --

ARNHOLM
(eksidas en la lauxbo) Ne trorapidu, kara doktoro. Via edzino kaj mi
certe scios pasigi la tempon.

WANGEL
(kapsignas) Ho, jes, -- mi fidas. Nu, -- gxis revido! (Li iras tra
la gxardeno maldekstren.)

ELLIDA
(post mallonga silento) Cxu ne sxajnas al vi, ke estas bone sidi cxi
tie?

ARNHOLM
Nun mi sidas bone.

ELLIDA
La lauxbo nomigxas _mia_ lauxbo. Cxar estas mi, kiu farigis gxin. Aux
pli gxuste Wangel -- por mi.

ARNHOLM
Kaj cxi tie vi do kutimas sidi?

ELLIDA
Jes, cxi tie mi pleje sidas dumtage.

ARNHOLM
Kun la knabinetoj?

ELLIDA
Ne, la knabinetoj -- ili estas sur la verando.

ARNHOLM
Kaj Wangel mem?

ELLIDA
Ho, Wangel, li iras tien kaj cxi tien. Foje al mi kaj foje al la
knabinetoj.

ARNHOLM
Cxu estas vi kiu deziras tian arangxon?

ELLIDA
Mi opinias, ke cxiuj partoj kontentigxas per tiu arangxo. Ni povas ja
jxeti la parolon transen unu al la alia -- kiam ni foje trovas ion
por diri.

ARNHOLM
(post ioma pensado) Kiam mi pasinte frekventis viajn lokojn --.
Ekstere en Skjoldvik mi pripensas --. Hm, -- estas nun longe de tiam
--.

ELLIDA
Estas pli ol dek jaroj de kiam vi vizitis nin tie.

ARNHOLM
Jes, proksimume. Sed kiam mi prezentas al mi la bildon de vi tie
ekstere en la lumturo -- La paganino, kiel la maljuna pastro nomis
vin, cxar via patro laux li baptigis vin per sxipnomo kaj ne per
kristana homa nomo --

ELLIDA
Jes, kaj kiel do?

ARNHOLM
Mi tute ne estus kredinta renkonti vin cxi tie kiel sinjorino Wangel.

ELLIDA
Ne, cxar tiam Wangel ja ankoraux ne estis --. Tiam ja ankoraux vivis
la unua patrino de la knabinoj. Ilia vera patrino --

ARNHOLM
Nu jes, jes. Sed ecx se tiel ne estus --. Ecx se li estus libera kaj
ne ligita, -- mi meniam imagus, ke okazus tiel.

ELLIDA
Ankaux mi ne. Vere neniam -- tiam.

ARNHOLM
Wangel estas ja gxentila. Honesta. Kore bonvola al cxiuj homoj --

ELLIDA
(varme kaj kore) Jes, li vere estas!

ARNHOLM
-- sed sxajnas al mi, ke li estas tiel ege malsimila al vi.

ELLIDA
Vi pravas. Li ja estas.

ARNHOLM
Nu, sed kiel okazis? Kiel okazis!

ELLIDA
Ho kara Arnholm, ne demandu min pri tio. Mi ne kapablas klarigi la
aferon. Kaj se mi povus, vi ne kapablus percepti kaj kompreni ecx
eron el tio.

ARNHOLM
Hm --. (iomete pli mallauxte) Cxu vi iam konfidis ion pri mi al via
edzo? Mi kompreneble aludas al la vana pasxo, -- al kiu mi lasis min
ravi.

ELLIDA
Ne. Cxu vi tion pensus? Neniun vorton mi diris al li pri -- pri tio
al kio vi aludas.

ARNHOLM
Mi gxojas. Cxar premis min la penso ke --

ELLIDA
Vi tute ne bezonas. Mi nur diris al li la veron, ke mi multe sxatis
vin, kaj ke vi estis la plej fidela kaj bona amiko por mi tie
ekstere.

ARNHOLM
Dankon. Sed diru nun, -- kial vi neniam skribis al mi post mia
forvojagxo?

ELLIDA
Mi pensis, ke eble dolorigus al vi auxdi ion de iu, kiu -- kiu ne
povis proksimigxi al vi tiel, kiel vi deziris. Estus ja rekte resxiri
ion embarasan, mi pensis.

ARNHOLM
Hm --. Jes, jes, vi certe pravas.

ELLIDA
Sed kial vi mem neniam skribis?

ARNHOLM
(rigardas sxin kaj ridetas duone riprocxe) Mi? Fari la komencon?
Eble suspektigi min por enkonduki ion novan. Post rifuzo tia, kian mi
spertis?

ELLIDA
Ho ne, mi ja bone komprenas. -- Cxu vi neniam poste pensis pri alia
rilato?

ARNHOLM
Neniam. Mi restas fidela al miaj memoroj.

ELLIDA
(duone sxercante) Ho, cxu! Forpelu la malnovajn, tristajn memorojn.
Vi prefere devus pensi farigxi felicxa edzo, mi opinias.

ARNHOLM
Do devus baldaux okazi, sinjorino Wangel. Memoru ke, -- mi ja jam
atingis la trideksepan, verdire.

ELLIDA
Nu, ja, des pli da kauxzo por vi rapidi. (Sxi iomete silentas, poste
diras serioze kaj mallauxte) Sed auxskultu nun, kara Arnholm, -- mi
nun diru al vi ion, kion mi tiam ne kapablus eldiri, ecx se mia vivo
estus en veto.

ARNHOLM
Kio do tio estas?

ELLIDA
Kiam vi faris -- la vanan pasxon, kiel vi jxus diris, -- tiam mi ne
_kapablis_ respondi al vi alimaniere ol mi faris.

ARNHOLM
Mi scias. Vi nur havis bonan amikecon por oferti al mi. Mi ja scias.

ELLIDA
Sed vi ne scias, ke mia tuta animo kaj cxiuj miaj pensoj estis tiam
en alia loko.

ARNHOLM
Tiam!

ELLIDA
Jes, gxuste.

ARNHOLM
Sed tio ja ne eblas! Vi eraras pri la tempo! Mi opinias, ke tiam vi
ecx ne konis sinjoron Wangel.

ELLIDA
Mi ne parolas pri Wangel.

ARNHOLM
Ne Wangel? Sed tiam, -- ekstere en Skjoldvik --. Mi ne memoras unu
solan homon tie, kiun mi opinius povus kapti vian atenton.

ELLIDA
Ne, ne, -- mi kredas. Cxar cxio estis tute freneza.

ARNHOLM
Sed rakontu do al mi pri tio cxi!

ELLIDA
Ho, suficxas ja, ke vi scias, ke tiam mi estis jam ligita. Kaj nun vi
ja scias.

ARNHOLM
Kaj se vi tiam ne estus ligita?

ELLIDA
Kio do?

ARNHOLM
Cxu via respondo al mia letero estus alia.

ELLIDA
Kiel mi povas scii? Kiam Wangel venis, la respondo estis ja alia.

ARNHOLM
Pro kio do diri al mi, ke vi estis ligita?

ELLIDA
(ekstaras kvazaux en timo kaj maltrankvilo) Cxar mi bezonas iun al
kiu konfidi min. Ne, ne, sidu.

ARNHOLM
Via edzo do nenion scias pri la afero?

ELLIDA
Mi unue konfesis al li, ke mia animo iam estis en alia loko. Ion pli
li ne postulis scii. Kaj ni poste neniam tusxis la aferon. Funde
estis ja nur frenezajxo. Kaj rompigxis ja baldaux -- iamaniere.

ARNHOLM
(ekstaras) Nur iamaniere? Ne tute!

ELLIDA
Jes, jes, certe! Ho, Dio, kara Arnholm, tute ne estas kiel vi imagas.
Estas io tute nekomprenebla. Mi ne scias kiel mi povus tion rakonti.
Vi nur opinius, ke mi estus malsana. Aux ke mi estus tute freneza.

ARNHOLM
Kara sinjorino, -- nun vi vere devas plene eldiri.

ELLIDA
Nu ja! Mi provos. Kiel povos vi, prudenta homo, klarigi al vi, ke --
(rigardas eksteren kaj interrompas) Atendu gxis poste. Jen vizitanto
venas.

(_Lyngstrand_ venas sur la vojo de maldekstre kaj iras en la
gxardenon. Li havas floron en la butontruo kaj portas grandan belan
bukedon, volvitan per papero kaj silka rubando. Li haltas kaj hezitas
iom necerta cxe la verando.)

ELLIDA
(el la lauxbo) Cxu la knabinojn vi sercxas, sinjoro Lyngstrand?

LYNGSTRAND
(turnas sin) Ho, la sinjorino jen? (salutas kaj proksimigxas)
Tiel ne estas. Ne la frauxlinojn, sed vin mem, sinjorino Wangel.
Vi ja permesis al mi veni por viziti vin --

ELLIDA
Jes, certe mi faris. Vi estas cxiam bonvena.

LYNGSTRAND
Multan dankon. Kaj cxar tiel felicxe okazas, ke estas solenajxo en la
domo hodiaux --

ELLIDA
Nu, tion vi scias?

LYNGSTRAND
Jes, ja. Kaj tial mi volis permesi al mi donaci al sinjorino Wangel
cxi tiun --

(Li kapsalutas kaj etendas la bukedon.)

ELLIDA
(ridetas) Sed kara sinjoro Lyngstrand, cxu ne estas pli bone doni
viajn belajn florojn al lernejestro Arnholm mem? Cxar estas ja vere
li, kiu --

LYNGSTRAND
(rigardas al ambaux necerte) Pardonu, -- sed mi ne konas tiun
fremdan sinjoron. Estas nur -- Mi venas pro la datreveno, sinjorino.

ELLIDA
Datreveno? Vi eraras, sinjoro Lyngstrand. Ne estas datreveno en la
domo hodiaux.

LYNGSTRAND
(ridetas intime) Ho, mi ja scias. Sed mi ne pensis ke estu tiel
sekrete.

ELLIDA
Kion vi scias?

LYNGSTRAND
Ke estas la dat -- la datreveno de la sinjorino.

ELLIDA
Mia?

ARNHOLM
(rigardas sxin demande) Hodiaux? Ne, certe ne.

ELLIDA
(al _Lyngstrand_) Kial vi tiel pensas?

LYNGSTRAND
Frauxlino Hilde malkovris tion. Mi preterpasis iom pli frue hodiaux.
Kaj mi demandis al la frauxlinoj, kial ili tiel bele ornamas per
floroj kaj flagoj --

ELLIDA
Nu bone?

LYNGSTRAND
-- kaj frauxlino Hilde respondis: Jes, cxar hodiaux estas la
datreveno de -- de patrino.

ELLIDA
De patrino --! Nu tiel.

ARNHOLM
Aha! (Li kaj _Ellida_ rigardas sin reciproke kompreneme.) Jes, cxar
la juna sinjoro do tion scias, sinjorino Wangel --

ELLIDA
(al _Lyngstrand_) Jes, cxar vi ja nun tion scias --

LYNGSTRAND
(denove ofertas la bukedon) Permesu al mi gratuli --

ELLIDA
(akceptas la florojn) Koran dankon al vi. -- Bonvolu sidigxi
momenton, sinjoro Lyngstrand.

(_Ellida_, _Arnholm_ kaj _Lyngstrand_ eksidas en la lauxbo.)

ELLIDA
Tio cxi -- pri mia datreveno -- devus esti sekreto, sinjoro
lernejestro.

ARNHOLM
Devus, mi komprenas. Ne devus esti por ni neinformitaj.

ELLIDA
(metas la bukedon flanken) Ne, gxuste tiel. Ne por la neinformitaj.

LYNGSTRAND
Mi do ecx ne diros al iu vivanta homo.

ELLIDA
Ho, ne tiel grave. -- Sed kiel vi nun fartas? Vi aspektas pli sane
nun ol antauxe.

LYNGSTRAND
Jes, ankaux mi kredas, ke mi sanigxos. Kaj venontan jaron, se mi
povos iri suden --

ELLIDA
Kaj tion vi povos, diras la knabinoj.

LYNGSTRAND
Jes, cxar en Bergen mi havas bonfaranton, kiu protektas min. Kaj li
promesis helpi min venontan jaron.

ELLIDA
Kiel vi kontaktigxis al li?

LYNGSTRAND
Ho, felicxa okazo. Cxar iun fojon mi estis maristo sur unu el liaj
sxipoj.

ELLIDA
Cxu vere? Vi do tiam sxatis la maron?

LYNGSTRAND
Ne, tute ne. Sed kiam mia patrino mortis, mia patro ne volis lasi min
nenifari hejme cxe si. Kaj li farigis min maristo. Ni pereis en la
Angla Kanalo survoje hejmen. Kaj estis ja bone por mi.

ARNHOLM
Kiel bone, vi diras?

LYNGSTRAND
Jes, cxar per tiu pereo mi ricevis la difekton. En la brusto. Mi
longe kusxis en la malvarma akvo, antaux ol ili savis min. Kaj tiam
mi ja devis forlasi la maron. -- Jes, vere estis granda felicxo.

ARNHOLM
Cxu, vi trovas?

LYNGSTRAND
Jes. Cxar la difekto ne estas vere dangxera. Kaj nun mi povos farigxi
skulptisto, kion mi ege deziras. Imagu -- povi modli la delikatan
argilon, kiu tiel cedeme formigxas inter la fingroj!

ELLIDA
Kaj kion volas vi do modli? Cxu marvirojn kaj marvirinojn? Aux cxu
antikvajn vikingojn?

LYNGSTRAND
Ne, tiajxojn ne. Kiam mi estos progresinta, mi provos fari grandan
verkon. Grupon, kiel oni tion nomas.

ELLIDA
Nu jes, -- sed kion tiu grupo reprezentu?

LYNGSTRAND
Ho, devus esti io kion mi mem travivis.

ARNHOLM
Jes, jes, -- tenu vin al tio.

ELLIDA
Sed kio tio do estus?

LYNGSTRAND
Jes, mi imagas, ke estu juna marista edzino, kiu kusxas maltrankvila
dormante. Kaj sxi ankaux songxas. Mi certas, ke mi povos realigi, ke
sxi songxas.

ARNHOLM
Cxu ne estu pli?

LYNGSTRAND
Jes, ankaux alia figuro. Iu estajxo por nomi gxin. Estu sxia edzo,
al kiu sxi ne estis fidela, dum li estis for. Kaj li dronis en la
maro.

ARNHOLM
Kiel, dronis --?

ELLIDA
Li dronis?

LYNGSTRAND
Jes. Li dronis dum vojagxo. Sed okazas la strangajxo, ke li tamen
revenas hejmen. Estas dumnokte. Kaj nun li staras tie apud sxia lito
rigardante sxin. Li staru malsekega, kvazaux homo jxus eltirita el la
maro.

ELLIDA
(klinas sin malantauxen en la segxo) Vere stranga imago. (fermas la
okulojn) Mi vive bildigas tion antaux mi.

ARNHOLM
Sed je sankta nomo, sinjoro -- sinjoro --! Vi ja diris, ke estu io,
kion vi mem travivis.

LYNGSTRAND
Jes, jes, -- Mi travivis tion cxi. Iamaniere do.

ARNHOLM
Travivis, ke morta viro --?

LYNGSTRAND
Nu ja, mi ne diras tiel korpe travivis. Ne reale, vi komprenu. Sed
tamen --

ELLIDA
(vigle, strecxe) Rakontu cxion kion vi scias kaj povas! Pri tio mi
devas cxion scii.

ARNHOLM
(ridetas) Jes, tio devas ja esti io por vi. Tiajxo kun mara etoso.

ELLIDA
Kiel do estis, sinjoro Lyngstrand?

LYNGSTRAND
Jes, tiel ke kiam ni velus hejmen kun la brigo el urbo nomita
Halifax, ni devis postlasi la laborestron en la malsanulejo tie. Ni
dungis usonanon anstatauxe. Tiu nova laborestro --

ELLIDA
La usonano?

LYNGSTRAND
-- jes; li ricevis de la estro amaseton da gazetoj, kiun li cxiame
legadis. Cxar li volis lerni la norvegan, li diris.

ELLIDA
Nu! Kaj sekve!

LYNGSTRAND
Iun vesperon en terura vetero. Cxiuj viroj sur la ferdeko. Escepte la
laborestro kaj mi. Cxar li estis tordinta la piedon, kaj ne povis
stari sur gxi. Kaj ankaux mi estis malsana kaj kusxis. Ja, li do
sidis tie en la kajuto denove legante unu el la malnovaj gazetoj --

ELLIDA
Jes! Jes!

LYNGSTRAND
Sed dum li tie sidas, mi auxdas kvazaux hurlon el li. Kaj kiam mi
rigardas lin, mi vidas ke li estas blanka kiel kreto en la vizagxo.
Li komencas tiri kaj sxiri la gazeton en mil pecojn. Sed tion li
faris tute silente, silente.

ELLIDA
Li nenion diris? Li ne parolis?

LYNGSTRAND
Ne tuj. Sed iom post iom li kvazaux parolis al si mem: Edzinigxis.
Kun alia viro. Dum mi estis for.

ELLIDA
(fermas la okulojn kaj diras mallauxte) Tion li diris?

LYNGSTRAND
Jes. Kaj imagu, -- li tion diris en bona norvega. Li certe facile
lernis fremdajn lingvojn, tiu viro.

ELLIDA
Kaj poste? Kio okazis poste?

LYNGSTRAND
Jes, jen sekvas tio stranga, kion mi neniam en la mondo forgesos.
Cxar li aldonis, -- ankaux tio silente: -- Sed mia sxi estas, kaj mia
sxi farigxu. Kaj min sxi sekvu, ecx se mi venu hejmen por sercxi sxin
kiel droninta viro el la nigra maro.

ELLIDA
(versxas al si akvon. Sxia mano tremas.) Puh, -- kiel preme varme
estas hodiaux --

LYNGSTRAND
Kaj tion li diris per tia vola forto, ke sxajnis al mi ke li estas
viro por tion plenumi.

ELLIDA
Cxu vi scias -- pri la sorto de tiu viro?

LYNGSTRAND
Ho, sinjorino, li certe ne plu vivas.

ELLIDA
(rapide) Kial vi tion opinias!

LYNGSTRAND
Jes, cxar ni ja poste pereis en la Angla Kanalo. Mi sukcesis trovi
lokon en la granda savboato kun la sxipestro kaj kvin aliaj. La
direktisto prenis la malantauxan boateton. Lin sekvis la usonano kaj
iu alia.

ELLIDA
Kaj de ili oni nenion plu auxdis?

LYNGSTRAND
Ne, nenion, sinjorino. Mia bonfaranto jxus skribis tion en letero.
Sed gxuste tial mi multe sxatus fari artajxon pri tio. La malfidelan
maristedzinon mi vive bildigas antaux mi. Kaj ankaux la vengxanto,
kiu dronis, sed tamen revenas hejmen el la maro. Mi vidas ambaux tute
klare.

ELLIDA
Ankaux mi. (ekstaras) Venu, -- ni eniru. Aux prefere malsupren al
Wangel! Estas ja preme varme. (Sxi iras el la lauxbo.)

LYNGSTRAND
(kiu ankaux ekstaris) Mi nun dankas pro la akcepto. Mi ja nur farus
viziteton pro la datreveno.

ELLIDA
Nu, kiel vi preferas. (etendas al li la manon) Adiaux,
kaj dankon pro la floroj.

(_Lyngstrand_ salutas kaj eliras maldekstren tra la barilpordo.)

ARNHOLM
(proksimigxas al _Ellida_) Mi ja vidas, ke tio cxi kore tusxis vin,
kara sinjorino Wangel.

ELLIDA
Ho jes, vi povas ja esprimi vin tiel, kvankam --

ARNHOLM
Sed funde ne estas io alia ol vi devus atendi.

ELLIDA
(rigardas lin surprize) Atendi!

ARNHOLM
Jes, sxajnas al mi.

ELLIDA
Atendi ke iu povus reveni --! Tiel reveni!

ARNHOLM
Sed pro Dio --! Cxu estas la marista fablo de tiu freneza skulptisto
--?

ELLIDA
Ho, kara Arnholm, eble li ne tamen estas tiel freneza.

ARNHOLM
Do estas tiu babilajxo pri tiu morta viro, kiu tiel skuis vin? Kaj
mi, kiu kredis, ke --

ELLIDA
Kion vi kredis?

ARNHOLM
Kompreneble mi kredis, ke estis nur sxajnigo de vi. Ke vi
cxagrenigxis, cxar vi malkovris, ke oni sekrete solenis familian
memoron. Ke via edzo kaj liaj infanoj vivas en vivo de memoroj, en
kiu vi ne partoprenas.

ELLIDA
Ho, ne, ne. Estu pri tio kiel estas. Mi ne rajtas postuli mian edzon
sole por mi mem.

ARNHOLM
Sxajnas al mi, ke vi tamen rajtas.

ELLIDA
Jes. Sed mi ne rajtas. Jen la afero. Ankaux mi vivas en io, -- al kio
la aliaj estas eksteraj.

ARNHOLM
Vi! (pli mallauxte) Cxu estas komprenende, ke --? Vi -- Vi do ne
amas vian edzon!

ELLIDA
Ho jes, jes, -- el mia tuta animo mi nun amas lin! Gxuste tial tio
cxi estas tiel terura, -- tiel nekomprenebla, -- tiel neimagebla, --!

ARNHOLM
Vi nun konfidu viajn cxagrenojn tute kaj senrezerve al mi! Vi volas,
cxu, sinjorino Wangel?

ELLIDA
Mi ne povas, kara amiko. Almenaux ne nun. Eble poste.

(_Bolette_ venas sur la verandon kaj iras malsupren en la gxardenon.)

BOLETTE
Nun patro venas el la oficejo. Cxu ni do ne devus sidigxi en la
gxardena cxambro?

ELLIDA
Jes, ni faru.

(_Wangel_, en sxangxita vestajxo, venas kune kun _Hilde_ de
maldekstre de malantaux la domo.)

WANGEL
Jen, jen! Mi estas libera kaj preta! Nun gustos bone glaso da io
malvarmeta.

ELLIDA
Atendu iomete. (Sxi iras en la lauxbon kaj sercxas la bukedon.)

HILDE
Ho, vidu, vidu! La belajn florojn! De kie vi ricevis ilin?

ELLIDA
Mi ricevis ilin de skulptisto Lyngstrand, mia kara Hilde.

HILDE
(ekmiras) De Lyngstrand?

BOLETTE
(maltrankvila) Cxu Lyngstrand venis -- denove?

ELLIDA
(kun rideto) Jes. Li venis kun tiu cxi. Okaze de la datreveno, vi
komprenas.

BOLETTE
(ekrigardas al _Hilde_) Ah --!

HILDE
(murmuras) La besto!

WANGEL
(embarasita, al _Ellida_) Hm. Jes, vi ja vidas --. Mi diru al vi,
mia kara, bona, benita Ellida --

ELLIDA
(interrompas) Venu nun, knabinetoj! Kaj ni metu miajn florojn en
akvon kune kun la aliaj. (Sxi supreniras sur la verandon.)

BOLETTE
(mallauxte al _Hilde_) Ho, sxi do tamen estas gxentila.

HILDE
Simiajxoj! Sxi nur volas intimigxi kun patro.

WANGEL
(supre sur la verando, premas la manon de _Ellida_) Dankon --
dankon! Koran dankon pro tio cxi, Ellida!

ELLIDA
(ordigas la florojn) Nu do, -- cxu ne ankaux mi estu kune kun vi por
-- por honori la datrevenon de patrino?

ARNHOLM
Hm --.

(Li supreniras al _Wangel_ kaj _Ellida_. _Bolette_ kaj _Hilde_ restas
en la gxardeno.)




DUA AKTO


(Supre sur "La Videjo", arbustkovrita altajxo malantaux la urbo. Iom
malantauxe staras sxtonstako kaj ventomontrilo. Grandaj sxtonoj por
sidejoj kusxas cxirkaux la sxtonstako kaj en la antauxo. Profunde en
la malantauxo vidigxas la ekstera fjordo kun insuloj kaj promontoroj.
La granda maro ne vidigxas. Estas duonhela somernokto. Flaverugxa
lumeto en la aero kaj sur la montopintoj fore. Kvartona kantado
auxdigxas de malsupre en la deklivo dekstre.)

(_Junaj homoj_ el la urbo, _gesinjoroj_, venas pare de dekstre, kaj
en intima konversacio iras preter la sxtonstako kaj elen maldekstre.
Iom poste venas _Ballested_ kiel gvidanto por grupo da eksterlandaj
geturistoj. Li estas sxargxita de sxaloj kaj vojagxsaketoj.)

BALLESTED
(montras supren per la bastono) Sehen Sie, meine Herrschaften, --
dort fore liegt eine andere altajxo. Das willen wir ankaux besteigen
und so herunter --

(Li dauxrigas angle kaj gvidas la grupon maldekstren.)

(_Hilde_ venas rapide supren la deklivon dekstre, haltas kaj rigardas
malantauxen. Iom poste venas _Bolette_ la saman vojon.)

BOLETTE
Sed, kara, kial ni forkuru de Lyngstrand?

HILDE
Cxar mi ne eltenas iri tiel malrapide en la deklivoj. Vidu, -- vidu,
kiel li rampas supren.

BOLETTE
Ho, vi ja scias kiel malsana li estas.

HILDE
Cxu vi opinias, ke estas tre dangxere?

BOLETTE
Jes, mi opinias.

HILDE
Li ja vizitis patron posttagmeze. Mi dezirus scii kion patro pensas
pri li.

BOLETTE
Patro diris al mi, ke estas malmoligxo en la pulmo, -- aux io tia. Li
ne vivos longe, diris patro.

HILDE
Cxu tion li diris! Imagu, -- gxuste kion mi pensis.

BOLETTE
Sed pro Dio, vi nenion rimarkigu.

HILDE
Ho, kial vi tiel pensas. (duonlauxte) Jen vidu, -- nun Hans fine
krablis al la supro. Hans --. Cxu ne sxajnas al vi, ke oni povas
vidi, ke li nomigxas Hans?

BOLETTE
(flustras) Estu bonkonduta! Mi konsilas!

(_Lyngstrand_ venas de dekstre kun sunsxirmilo en la mano.)

LYNGSTRAND
Mi petas pardonon al la frauxlinoj, cxar mi ne povis iri same rapide
kiel vi.

HILDE
Cxu vi ecx ekhavis sunsxirmilon?

LYNGSTRAND
Gxi apartenas al via patrino. Sxi diris ke mi uzu gxin kiel bastonon.
Cxar mi neniun kunportis.

BOLETTE
Cxu ili dauxre estas tie malsupre? Patro kaj la aliaj?

LYNGSTRAND
Jes. Via patro iris en la gastejon. La aliaj sidas ekstere
auxskultante la muzikon. Sed poste ili volas supreniri, diris via
patrino.

HILDE
(lin rigardante) Vi nun estas suficxe laca.

LYNGSTRAND
Jes, nun sxajnas al mi, ke mi estas iomete laca. Mi pensas ke estas
pli bone sidi tempeton.

(Li eksidas sur sxtono antauxe dekstre.)

HILDE
(staras antaux li) Cxu vi scias, ke poste okazos dancado malsupre
sur la muzikejo?

LYNGSTRAND
Jes, mi auxdis paroli pri tio.

HILDE
Vi certe sxatas danci, cxu ne?

BOLETTE
(kiu plukas floretojn inter la erikoj) Ho, Hilde, -- lasu nun
Lyngstrand regajni la spiron.

LYNGSTRAND
(al _Hilde_) Jes, frauxlino, mi volus danci -- se mi povus.

HILDE
Cxu? Vi do neniam lernis?

LYNGSTRAND
Ankaux tion ne. Sed pri _tio_ mi ne pensis. Mi aludis cxar mi ne
povas pro la brusto.

HILDE
Pro tiu difekto, kiel vi diras?

LYNGSTRAND
Jes, estas tial.

HILDE
Cxu vi multe cxagrenigxis pro tiu difekto?

LYNGSTRAND
Ho ne, tion mi ne povas diri. (ridetas) Cxar estas pro tio,
ke cxiuj homoj estas gxentilaj kaj afablaj kaj ecx bonfarantaj
al mi, mi kredas.

HILDE
Jes, kaj gxi ja ne estas dangxera.

LYNGSTRAND
Ne, gxi tute ne estas dangxera. Tion mi komprenas laux via patro.

HILDE
Kaj vi ja sanigxos tuj kiam vi forvojagxos.

LYNGSTRAND
Jes ja. Tiam mi sanigxos.

BOLETTE
(kun floroj) Jen, sinjoro Lyngstrand, -- metu tiujn cxi en la
butontruon.

LYNGSTRAND
Ho, mil dankojn, frauxlino! Estas ja tro gxentile de vi.

HILDE
(rigardas malsupren dekstren) Jen ili venas sur la vojo.

BOLETTE
(Ankaux sxi rigardas malsupren.) Se ili nur sciu kie ili flankeniru.
Ne, nun ili prenas eraran vojon.

LYNGSTRAND
(ekstaras) Mi kuros malsupren al la turnigxo kaj voku al ili.

HILDE
Tiam vi devas tre lauxte krii.

BOLETTE
Ne, vi ne devas. Vi denove farigxos laca.

LYNGSTRAND
Ho, malsupren estas facile.

(Li eliras dekstren.)

HILDE
Jes, malsupren, jes. (postrigardas lin) Nun li ecx saltas! Kaj li
ne memoras, ke poste li devas supreniri.

BOLETTE
Kompatindulo --.

HILDE
Se Lyngstrand proponus geedzigxon al vi, cxu vi lin akceptus?

BOLETTE
Cxu vi frenezigxis?

HILDE
Ho, mi ja pensas, ke se li ne havus tiun difekton. Kaj se li ne
baldaux estus mortanta. Cxu vi _tiam_ akceptus lin?

BOLETTE
Mi opinias, ke estus pli bone ke _vi_ prenus lin.

HILDE
Ho certe ne. Li ja nenion posedas. Li ecx ne havas suficxe por
vivteni sin.

BOLETTE
Kial vi do okupigxas tiel multe pri li?

HILDE
Ho, tion mi ja nur faras pro tiu difekto.

BOLETTE
Mi tute ne rimarkis, ke vi kompatas lin pro _tio_.

HILDE
Ne, mi ecx ne faras. Sed estas tiel tente.

BOLETTE
Kio?

HILDE
Rigardi lin, kaj igi lin rakonti, ke ne estas dangxere. Kaj ke li
povos iri eksterlanden, kaj ke li farigxos artisto. Tiun cxion li
kredadas kaj estas kontenta profunde en la animo. Kaj tamen el tio
nenio farigxos. Neniam. Cxar li ne vivos tiel longe. Estas por mi
ekscite pripensi tion.

BOLETTE
Ekscite!

HILDE
Jes, gxuste ekscite. Tion mi permesas al mi.

BOLETTE
Fi, Hilde, vi vere estas acxa infano!

HILDE
Mi ecx volas esti. Spite! (rigardas malsupren) Nun fine!
Aspekte Arnholm ne sxatas supreniri. (turnas sin) Sed al aliajxo,
-- cxu vi scias, kion mi vidis sur Arnholm cxe la mangxotablo?

BOLETTE
Nu?

HILDE
Imagu, -- liaj haroj komencas defali -- tie supre, meze sur la kapo.

BOLETTE
Ho, babilajxo! Ne estas vero.

HILDE
Jes. Kaj li havas sulkojn cxe ambaux okuloj. Je Dio, Bolette, ke vi
povis esti tiel enamigxinta al li, tiam kiam li legis kun vi!

BOLETTE
(ridetas) Jes, cxu eblas kompreni _tion_? Mi memoras, ke mi iam
ploris brulantajn larmojn, cxar li diris, ke Bolette estas malbela
nomo.

HILDE
Jes, imagu! (rigardas malsupren) Ho, jen vidu! Nun "la sinjorino el
la maro" konversaciadas kun li. Ne kun patro. -- Mi miras cxu tiuj du
jxetas senteman okulon unu al la alia.

BOLETTE
Vi vere devus honti. Kial povas vi diri tiajxon pri sxi? Farigxis ja
nun tiel bone inter ni --

HILDE
Jes, jes, -- kredigu tion al vi mem, junulino! Ho ne, farigxos neniam
bone inter ni kaj sxi. Cxar sxi ne konvenas por ni. Kaj nek ni por
sxi. Dio scias kial patro tirus sxin en la domon! -- Mi ne mirus se
sxi iun tagon farigxus freneza.

BOLETTE
Freneza! Kiel vi povas imagi tion?

HILDE
Ho, ne estas strange. Ankaux sxia patrino farigxis freneza. Sxi
mortis freneza, mi scias.

BOLETTE
Jes, Dio scias en kio vi ne metas vian nazon. Sed ne babiladu pri
tio. Estu afabla -- pro patro. Auxdu, Hilde?

(_Wangel_, _Ellida_, _Arnholm_ kaj _Lyngstrand_ venas de dekstre.)

ELLIDA
(montras al la fono) Jen fore gxi estas!

ARNHOLM
Jes, gxuste. En tiu direkto gxi ja estas.

ELLIDA
Jen fore kusxas la maro.

BOLETTE
(al _Arnholm_) Cxu vi ne trovas la lokon bela?

ARNHOLM
Mi trovas gxin belega. Grandioza vidajxo.

WANGEL
Jes. Eble vi neniam antauxe supreniris cxi tien?

ARNHOLM
Ne, neniam. Mi opinias, ke dum mia restado cxi tie apenaux estis
atingeble. Ecx ne vojeto.

WANGEL
Kaj ecx neniu arangxo. Cxion ni faris la lastajn jarojn.

BOLETTE
Jen sur la "Pilotkabo" estas ankoraux pli grandioza vidajxo.

WANGEL
Cxu ni iru tien, Ellida?

ELLIDA
(eksidas sur sxtonon dekstre) Dankon. Ne mi. Sed iru vi aliaj. Kaj
dume mi sidas cxi tie.

WANGEL
Do mi restos kun vi. La knabinetoj povas montri la lokon al Arnholm.

BOLETTE
Cxu vi sxatas iri kun ni, sinjoro Arnholm?

ARNHOLM
Jes, volonte. Cxu estas vojo ankaux tien?

BOLETTE
Ho jes. Estas largxa vojo.

HILDE
La vojo estas tiel largxa, ke estas abunda spaco por du iri brakon en
brako.

ARNHOLM
(sxerce) Cxu vere, eta frauxlino Hilde? (al _Bolette_)
Cxu ni provu, cxu estas vero?

BOLETTE
(subpremas rideton) Jes ja. Ni provu. (Ili iras brakon en brako
maldekstren)

HILDE
(al Lyngstrand) Cxu ankaux ni iru --?

LYNGSTRAND
Brakon en brako --?

HILDE
Nu, kial ne? Bonvolu.

LYNGSTRAND
(prenas sxian brakon kaj ridetas kontente) Estas ja vere sxerce
amuze!

HILDE
Sxerce --?

LYNGSTRAND
Jes, cxar aspektas ja kiel ni estas gefiancxoj.

HILDE
Vi neniam antauxe promenis kun sinjorino cxe la brako, sinjoro
Lyngstrand, cxu?

(Ili eliras maldekstren.)

WANGEL
(kiu staras apud la sxtonstako) Kara Ellida, nun ni havas momenton
solan por ni mem --

ELLIDA
Jes, venu kaj eksidu cxe mi.

WANGEL
(eksidas) Estas libere kaj trankvile. Ni nun parolu kune.

ELLIDA
Pri kio?

WANGEL
Pri vi. Kaj pri la rilato inter ni, Ellida. Mi ja vidas, ke tiel ne
povas dauxri.

ELLIDA
Kio anstatauxus, laux vi?

WANGEL
Kompleta konfidemo, kara. Kunvivo inter ni, -- kiel antauxe.

ELLIDA
Ho, se eblus! Sed ne estas eble!

WANGEL
Mi kredas, ke mi komprenas vin. El certaj esprimoj de vi foje kaj
foje, mi kredas.

ELLIDA
(impete) Vi ne faras! Ne diru, ke vi komprenas --!

WANGEL
Ho jes. Vi estas honesta naturo, Ellida. Vi havas fidelan animon --

ELLIDA
Jes, mi havas.

WANGEL
Kiu ajn rilato en kiu vi sentu vin sekura kaj felicxa, devas esti
senrezerva rilato.

ELLIDA
(rigardas lin atente) Nu, -- kaj do!

WANGEL
Ne konvenas por vi esti la dua edzino de viro.

ELLIDA
Kial vi _tiel_ pensas nun?

WANGEL
Gxi ofte eklumigxis en mi kiel suspekto. Hodiaux farigxis pli klare.
La memorfesto de la infanoj --. Vi rigardis min kiel iun kunkulpulon
--. Nu ja, -- la rememoroj de viro li ne povas neniigi. Cxiuokaze ne
la miajn. Tia mi ne estas.

ELLIDA
Mi scias. Mi ja scias bone.

WANGEL
Sed vi tamen eraras. Por vi aspektas kvazaux la patrino de la infanoj
vivas ankoraux. Kvazaux sxi nevidate cxeestas inter ni. Vi kredas, ke
mia animo estas egale dividata inter vi kaj sxi. Tiu penso vin
ofendas. Tial vi ne plu povas -- aux ne plu volas vivi kun mi kiel
edzino.

ELLIDA
(ekstaras) Cxu vi cxion cxi vidis, Wangel? Enrigardis en cxion cxi?

WANGEL
Jes, hodiaux mi fine rigardis internen en gxi. Gxis la fundo.

ELLIDA
Gxis la fundo, vi diras. Ho, ne kredu tion.

WANGEL
(ekstaras) Mi bone scias, kara Ellida, ke estas pli ol tio cxi.

ELLIDA
(timoplena) Cxu vi scias, ke estas pli?

WANGEL
Jes. Estas tio, ke vi ne povas elteni la cxirkauxajxon cxi tie. La
montoj premas peze sur vian animon. Ne estas suficxe da lumo por vi.
Ne suficxe vasta cxielo cxirkaux vi. Ne forto kaj abundeco en la
aerfluo.

ELLIDA
Vi ja pravas. Nokton kaj tagon, vintron kaj someron gxi estas super
mi -- tiu loganta hejmveo al la maro.

WANGEL
Mi bone scias, kara Ellida. (metas la manon sur sxian kapon) Kaj
tial la malsana infano revenu al sia propra hejmo.

ELLIDA
Cxu kiel?

WANGEL
Tute simple. Ni translogxigxu.

ELLIDA
Translogxigxu!

WANGEL
Jes. Al iu loko cxe la vasta maro, -- al iu loko kie vi povos trovi
veran hejmon por via animo.

ELLIDA
Ho, kara, ne pensu pri tio! Estas tute neeble. Vi ne povas vivi
felicxe en iu ajn loko en la mondo ol tie cxi.

WANGEL
Povas esti pri tio kiel eblas. Kaj krome, -- cxu vi opinias, ke mi
povos vivi felicxe cxi tie -- sen vi?

ELLIDA
Sed mi ja estas cxi tie. Kaj mi restas. Vi ja havas min.

WANGEL
Cxu mi havas vin, Ellida?

ELLIDA
Ho, ne parolu pri tio alia. Cxi tie vi ja havas cxion por kio vi
vivas kaj spiras. La laboro de via tuta vivo kusxas ja gxuste cxi
tie.

WANGEL
Pri tio estu kiel eblas, mi diras. Ni translogxigxu de cxi tie.
Translogxigxu marborden. Tiu afero estas nun decidita, kara Ellida.

ELLIDA
Ho, sed kion vi kredas, ke ni gajnus per _tio_?

WANGEL
Vi gajnus sanon kaj novan pacon en la animo.

ELLIDA
Apenaux. Sed jen vi mem! Pensu do iomete ankaux pri vi mem. Kion vi
gajnus?

WANGEL
Mi gajnus vin, vi kara.

ELLIDA
Sed tion vi ne povas! Ne, ne, vi tion ne povas, Wangel! Estas ja
terure, -- senesperige pripensi.

WANGEL
Tion ni risku. Se vi havas tiajn pensojn, ne estas alia savo por vi
ol -- for de cxi tie. Kaj tio ju pli frue. Tio estas nun definitiva,
cxu vi auxdas.

ELLIDA
Ne! Mi do je la nomo de la cxielo prefere diru al vi cxion tute
malkasxe. Tiel kiel estas.

WANGEL
Jes, jes, -- faru!

ELLIDA
Cxar malfelicxa vi vin mem ne faru pro mi. Precipe cxar tio tamen
nenion helpas.

WANGEL
Mi havas nun vian promeson, ke vi volas diri al mi cxion, -- kiel
estas.

ELLIDA
Mi diros al vi tiel bone kiel mi povas. Kaj kiel sxajnas al mi ke
estas. -- Venu, kaj sidu cxe mi.

(Ili eksidas sur sxtonon.)

WANGEL
Nu ja, Ellida? Do --?

ELLIDA
La tagon, kiam vi venis al mi tie ekstere kaj demandis min aparteni
al vi, -- tiam vi parolis tiel malkasxe kaj honeste al mi pri via
unua geedzigxo. Gxi estis vere felicxa, vi diris.

WANGEL
Gxi ja estis.

ELLIDA
Jes, jes, mi ja kredas, kara. Ne pro tio mi mencias tion nun. Mi nur
volas memorigi al vi, ke ankaux mi estis honesta al vi. Mi ja diris
senrezerve, ke iam en mia vivo mi amis iun alian. Ke okazis -- okazis
ia gefiancxigxo inter ni.

WANGEL
Ia --?

ELLIDA
Jes, ia tia. Nu, dauxris ja tre mallonge. Li forvojagxis. Kaj poste
mi rompis. Mi ja diris al vi cxion.

WANGEL
Sed, kara Ellida, kial vi revivigas cxion cxi? Funde ne estis mia
afero. Kaj mi ecx neniam demandis al vi, kiu li estas.

ELLIDA
Ne, vi ne faris. Vi cxiam estis konsiderema al mi.

WANGEL
(ridetas) Ho, en tiu cxi kazo --. Mi povus ja preskaux mem diri la
nomon.

ELLIDA
La nomon!

WANGEL
En Skjoldvik kaj tie cxirkauxe ne estis ja multaj inter kiuj diveni.
Aux, pli gxuste, estis nur unu sola --

ELLIDA
Aspekte vi kredas, ke estis -- Arnholm.

WANGEL
Jes, cxu ne estis --?

ELLIDA
Ne.

WANGEL
Ne? Jes, do mia kompreno staras senmova.

ELLIDA
Cxu vi memoras, ke iam malfrue en la auxtuno granda usona sxipo venis
al Skjoldvik pro averio?

WANGEL
Jes, mi bone memoras. Estis tie, ke oni trovis la sxipestron
mortigita en la kajuto. Mi mem venis por dissekcii la kadavron.

ELLIDA
Jes, certe.

WANGEL
Kredeble la dua sxipisto mortigis lin.

ELLIDA
Neniu povas diri! Neniam malkasxigxis.

WANGEL
Tamen ne estas dubo. Kial li alie dronigus sin, kiel li faris?

ELLIDA
Li ne dronigis sin. Li forvojagxis norden.

WANGEL
(surprizigxas) Kiel vi tion scias?

ELLIDA
(sin mem devigante) Jes, Wangel, -- cxar estas al tiu sxipsubestro,
ke mi -- fiancxinigxis.

WANGEL
(eksaltas) Kion vi diras! Cxu tio eblas!

ELLIDA
Jes, -- tiel estas. Estis kun li.

WANGEL
Sed je cxio, Ellida --! Kiel vi povis ekpensi tiajxon! Fiancxinigxi
kun tia ulo! Kun tute fremda homo! -- Kiel li nomigxis?

ELLIDA
Tiam li nomis sin Friman. Poste, en siaj leteroj, li subskribis
Alfred Johnston.

WANGEL
De kie li venis?

ELLIDA
De Finnmark, li diris. Sed li naskigxis en Finnlando. Enmigris kiel
infano -- kun sia patro, mi opinias.

WANGEL
Do kveno (= Logxanto en Finnmark el Suomio).

ELLIDA
Jes. Tiel ili ja nomigxas.

WANGEL
Kion pli vi scias pri li?

ELLIDA
Nur tion, ke li frue farigxis maristo. Kaj ke li faris longajn
vojagxojn.

WANGEL
Nenion alian?

ELLIDA
Ne. Ni ne parolis pri tiajxojn.

WANGEL
Pri kio vi do parolis?

ELLIDA
Pleje ni parolis pri la maro.

WANGEL
Ah --! Do pri la maro?

ELLIDA
Pri ventegoj kaj trankvilo. Pri sombraj noktoj sur la maro. Pri la
maro dum brilaj suntagoj ni ankaux parolis. Sed pleje ni parolis pri
la balenoj kaj pri la delfenoj kaj la fokoj, kiuj kutime kusxas tie
sur la sxeroj en la meztaga varmo. Kaj ni parolis pri la mevoj kaj la
agloj kaj cxiuj la aliaj marbirdoj, kiujn vi ja konas. -- Imagu, --
cxu ne estas strange, -- kiam ni parolis pri ili, estis por mi
kvazaux kaj la marbestoj kaj la marbirdoj estas liaj parencoj.

WANGEL
Kaj vi mem --?

ELLIDA
Jes, aspektis kvazaux ankaux mi farigxis parenco al ili cxiuj.

WANGEL
Jes, jes. -- Kaj do sekvis ke vi fiancxinigxis kun li?

ELLIDA
Jes. Li diris, ke mi faru.

WANGEL
Faru? Vi do mem ne havis volon?

ELLIDA
Ne kiam li cxeestis. Ho, -- poste sxajnis al mi, ke estis tute
nekompreneble.

WANGEL
Cxu vi renkontis lin ofte?

ELLIDA
Ne, ne ofte. Iun tagon li vizitis nin kaj cxirkauxrigardis en la
lumturo. Tiel mi konatigxis kun li. Kaj poste ni renkontigxis foje
kaj foje. Sed tiam okazis tio pri la sxipestro. Kaj li devis ja
forvojagxi.

WANGEL
Jes, jes, rakontu iom pli pri tio!

ELLIDA
Estis frue en la krepusko, -- mi ricevis slipon de li. En gxi li
petis min veni al li sur la Krutkabon, -- vi ja scias, la kabon inter
la lumturo kaj Skjoldvik.

WANGEL
Jes ja, jes ja, -- mi konas gxin bone.

ELLIDA
Tien mi venus tuj, li skribis, cxar li volis paroli kun mi.

WANGEL
Kaj vi iris?

ELLIDA
Jes. Ion alian mi ne povis. Nu, li rakontis al mi, ke en la nokto li
trancxile pikis la sxipestron.

WANGEL
Li tion do mem diris! Rekte diris tion!

ELLIDA
Jes. Sed li nur estis farinta ion, kio estis tute gxusta, li diris.

WANGEL
Tute gxusta? Kial li do forkuris?

ELLIDA
Tion li ne volis diri. Li nur diris, ke ne estis por mia orelo.

WANGEL
Kaj vi kredis lin je lia nura vorto?

ELLIDA
Jes, mi nenion alian ekpensis. Nu, li ja tamen devis forvojagxi. Sed
en la momento kiam li estis dironta adiaux al mi --. Ne, vi ne povas
imagi, kion li ekpensis.

WANGEL
Nu? Diru do!

ELLIDA
Li prenis el la posxo sxlosilringon kaj tiris de la fingro sian
propran ringon. De mi li prenis ringeton, kiun mi havis. Tiujn du
ringojn li pendigis kune sur la sxlosilringon. Kaj li diris, ke ni
nun geedzigu nin kune al la maro.

WANGEL
Geedzigu --?

ELLIDA
Jes, tiel li diris. Kaj li jxetis la ringojn per sia tuta forto tiom
fore kiom li kapablis en la profundon.

WANGEL
Kaj vi, Ellida? Vi akceptis?

ELLIDA
Jes, imagu, -- mi pensis tiam, ke estis kiel devis esti. -- Sed, je
bona Dio, -- li forvojagxis!

WANGEL
Kaj kiam li efektive estis for --?

ELLIDA
Ho, vi ja bone komprenas, ke mi regajnis mian prudenton. Komprenis
kiel stulta kaj sensenca tio estas.

WANGEL
Sed pli frue vi parolis pri leteroj. Vi do sciigxis de li poste?

ELLIDA
Jes, mi sciigxis de li. Unue mi ricevis kelkajn liniojn el Arkangelo.
Li nur skribis, ke li intencis vojagxi al Ameriko. Kaj li donis
adreson, kien mi povus sendi respondon.

WANGEL
Cxu vi respondis?

ELLIDA
Tuj. Mi kompreneble skribis, ke cxio inter ni devus esti finita. Kaj
ke li ne plu pensu pri mi, kiel ankaux mi neniam plu pensu pri li.

WANGEL
Sed li tamen skribis reen, cxu?

ELLIDA
Jes, li skribis reen.

WANGEL
Kaj kion li respondis al viaj eldiroj?

ELLIDA
Ecx ne vorton pri tio. Estis kvazaux mi ne rompis kun li. Li skribis
tute prudente kaj trankvile, ke mi atendu lin. Kiam li estus preta
akcepti min, li skribus. Kaj tiam mi tuj venus al li.

WANGEL
Ne volis lasi vin?

ELLIDA
Ne. Mi denove skribis. Preskaux samvorte kiel en la unua letero. Aux
ankoraux pli decide.

WANGEL
Kaj li cedis?

ELLIDA
Ho ne, ne pensu tion. Li skribis trankvile kiel antauxe. Neniun
vorton pri la rompo. Kaj mi komprenis, ke ne utilis. Kaj neniam plu
mi skribis al li.

WANGEL
Kaj ecx ne auxdis ion de li?

ELLIDA
Jes, mi ricevis tri leterojn de li post tiam. Unu fojon li skribis al
mi el Kalifornio kaj alian fojon el Cxinio. La lasta letero, kiun mi
ricevis de li, estis el Auxstralio. Li tiam skribis, ke li iris fosi
oron. Poste venis neniu informo de li.

WANGEL
Tiu viro ekzercis eksterordinaran potencon sur vi, Ellida.

ELLIDA
Ho jes, jes. La terura homo!

WANGEL
Sed pri tio vi ne plu devas pensi. Neniam! Promesu al mi, mia kara,
benita Ellida! Ni nun provu alian kuracon por vi. Pli fresxa aero ol
cxi tie ene en la fjordoj. La sala mara vento! Kion vi al tio diras?

ELLIDA
Ho, ne parolu pli pri tiu plano! Ne pensu pri tiajxo! Ne estas helpo
por mi en tio. Mi bone konscias, -- ecx tie mi ne povos desxargxi
min.

WANGEL
Kion? Kara, -- pri kio vi nun pensas?

ELLIDA
La terurajxon, mi aludas. Tiun nekompreneblan potencon sur la animo --

WANGEL
Sed tiun vi ja nun desxargxis. Antaux longe. Kiam vi rompis kun li.
Nun tio ja estas pasinta.

ELLIDA
(eksaltas) Ne, gxuste tio gxi ne estas!

WANGEL
Ne pasinta!

ELLIDA
Ne, Wangel, -- ne estas pasinta! Kaj mi timas, ke gxi neniam pasos.
Neniam en mia vivo!

WANGEL
(kun sufokata vocxo) Cxu per tio vi volas diri, ke interne vi neniam
povis forgesi tiun fremdan viron?

ELLIDA
Mi estis lin forgesinta. Sed subite estis kvazaux li revenis.

WANGEL
Kiam tio okazis?

ELLIDA
Antaux cxirkaux tri jaroj. Aux iom pli. -- Estis dum mi atendis la
infanon.

WANGEL
Ah, tiam do? Jes Ellida, -- mi nun ja komencas kompreneti iom kaj
iom.

ELLIDA
Vi eraras, kara! Tio, kio kaptis min --. Ho, mi pensas, ke tute ne
estas komprenebla.

WANGEL
(rigardas sxin en cxagreno) Imagu ke -- ke vi logxis cxi tie tri
jarojn dum vi amis alian viron. Alian viron! Ne min, -- sed alian!

ELLIDA
Ho, vi tute eraras. Mi amas neniun alian ol vi.

WANGEL
(mallauxte) Kial vi do, en tiu longa tempo, ne volis vivi kun mi
kiel edzino?

ELLIDA
Estas pro tiu timo al tiu fremda viro.

WANGEL
Timo --?

ELLIDA
Jes, timo. Timo tiel terura, ke sxajnas al mi, ke nur la maro povas
instigi gxin. Cxar nun vi auxdu, Wangel --

(La _junuloj_ el la urbo venas de maldekstre, salutas kaj eliras
dekstren. Kune kun ili venas _Arnholm_, _Bolette_, _Hilde_ kaj
_Lyngstrand_.)

BOLETTE
(preterpasante) Ho, cxu vi dauxre promenadas cxi tie?

ELLIDA
Jes, estas fresxe kaj bone cxi tie supre.

ARNHOLM
Ni, ni iros malsupren por danci.

WANGEL
Bone, bone. Ni baldaux postvenos, ankaux ni.

HILDE
Adiaux do, dume.

ELLIDA
Sinjoro Lyngstrand, -- atendu momenton.

(_Lyngstrand_ haltas. _Arnholm_, _Bolette_ kaj _Hilde_ iras
dekstren.)

ELLIDA
(al Lyngstrand) Cxu ankaux vi iros danci?

LYNGSTRAND
Ne, sinjorino, mi ne kuragxas.

ELLIDA
Ne. Pli bone ke vi estu singardema. Tio pri la brusto --. Vi ja
ankoraux ne tute resanigxis.

LYNGSTRAND
Ankoraux ne tute.

ELLIDA
(iom hezite) Kiom longe estas nun de kiam vi faris tiun vojagxon --?

LYNGSTRAND
Kiam mi ricevis la difekton?

ELLIDA
Jes, la vojagxon, pri kiu vi rakontis antauxtagmeze.

LYNGSTRAND
Ho, estas eble cxirkaux --. Atendu momenton. Jes, estas nun iom pli
ol tri jaroj post tiam.

ELLIDA
Do tri jaroj.

LYNGSTRAND
Aux iom pli. Ni velis de Ameriko en Februaro. Kaj ni pereis en Marto.
Estis la ekvinoksaj sxtormoj, kiuj atakis nin.

ELLIDA
(rigardas al _Wangel_) Do je tiu tempo okazis --.

WANGEL
Sed kara Ellida --?

ELLIDA
Ne lasu nin reteni vin, sinjoro Lyngstrand. Vi iru. Sed ne dancu.

LYNGSTRAND
Ne, kaj nur rigardi. (Li eliras dekstren.)

WANGEL
Kara Ellida, -- kial vi demandis lin pri tiu vojagxo?

ELLIDA
Johnston estis sursxipe. Mi certas.

WANGEL
El kio vi tion konkludas?

ELLIDA
(sen respondi) Sursxipe li sciigxis, ke mi edzinigxis al aliulo. Dum
li estis for. Kaj jen -- en la sama momento tio cxi obsedis min!

WANGEL
Tiu timo?

ELLIDA
Jes. Okazas, ke subite mi vidas lin tute viva antaux mi. Aux vere iom
flanke. Li neniam rigardas min. Li nur estas tie.

WANGEL
Kiel li aspektas por vi?

ELLIDA
Kiel mi laste vidis lin.

WANGEL
Antaux dek jaroj?

ELLIDA
Jes. Sur la Krutkabo. Plej klare mi vidas lian brocxon kun granda,
bluece blanka perlo. Tiu perlo similas al fisxokulo. Kaj gxi kvazaux
fiksrigardas min.

WANGEL
Je Dio --! Vi estas pli malsana ol mi opiniis. Pli malsana ol vi mem
scias, Ellida.

ELLIDA
Jes, jes, -- helpu min, se vi povas! Cxar sentigxas ke tio tirigxas
pli kaj pli forte al mi.

WANGEL
Kaj en tia stato vi iris tri jarojn. Portis tiujn sekretajn suferojn
sen konfidi vin al mi.

ELLIDA
Sed mi ja ne povis! Ne antaux nun, kiam farigxis necese -- pro vi. Se
mi konfidus tion cxi al vi, -- mi devus ja ankaux konfidi al vi -- la
nedireblajxon.

WANGEL
La nedireblajxon --?

ELLIDA
(defende) Ne, ne, ne! Ne demandu! Nur unu aferon ankoraux. Kaj tiam
nenion pli. -- Wangel, -- kiel ni komprenu -- tiun enigmon pri la
okuloj de la infano --?

WANGEL
Kara, benita Ellida, mi asertas al vi, ke estis nur imagajxo. La
infano havis gxuste tiajn okulojn, kiel aliaj normalaj infanoj.

ELLIDA
Ne, gxi ne havis! Cxu ke vi tion ne povis vidi! La okuloj de la
infano sxangxis koloron laux la maro. Kun sunbrila, trankvila fjordo,
gxiaj okuloj estis tiaj. En sxtorma vetero laux gxi. -- Ho, mi ja
vidis, ecx se vi ne rimarkis.

WANGEL
(cede) Hm, -- nu ja, nu ja. Sed ecx se tiel estus? Kio do?

ELLIDA
(mallauxte kaj pli proksime) Mi vidis tiajn okulojn antauxe.

WANGEL
Kiam? Kaj kie --?

ELLIDA
Sur la Krutkabo. Antaux dek jaroj.

WANGEL
(retiras sin pasxon) Kiel -- kio --!

ELLIDA
(flustras treme) La infano havis la okulojn de tiu fremda viro.

WANGEL
(ekkrias senvole) Ellida --!

ELLIDA
(kunfrapas plende la manojn super la kapo) Nun vi ja komprenas, kial
mi ne plu volas, -- neniam plu kuragxas vivi kun vi kiel via edzino!

(Sxi turnas sin rapide kaj fugxas dekstren malsupren la deklivoj.)

WANGEL
(rapidas post sxi kriante) Ellida, -- Ellida! Mia kompatinda
malfelicxa Ellida!




TRIA AKTO


(Iom malproksima parto de la gxardeno de _doktoro Wangel_. La loko
estas humida, marcxa kaj kun ombrantaj, grandaj, maljunaj arboj.
Dekstre vidigxas la bordo de malpura lageto. Malalta interspacigita
barilo apartigas la gxardenon de la vojeto kaj la fjordo en la fono.
Plej fore en la malproksimeco vidigxas la montodorsoj kun montopintoj
aliflanke de la fjordo. Estas malfrua posttagmezo, proksimume al
vespero.)

(_Bolette_ sidas sur sxtonbenko dekstre kudrante. Sur la benko kusxas
kelkaj libroj kaj kudrilujo. _Hilde_ kaj _Lyngstrand_, ambaux kun
fisxkaptiloj, iras laux la bordo de la lageto.)

HILDE
(faras signon al _Lyngstrand_) Staru trankvile! Jen mi vidas unu
grandan.

LYNGSTRAND
(ekrigardas) Kie gxi staras?

HILDE
(montras) Cxu vi ne vidas -- jen sube. Kaj rigardu jen! Je Dio,
ankaux kroma (rigardas inter la arbojn) Pa! -- nun li venas kaj
fortimigos ilin por ni!

BOLETTE
(ekrigardas) Kiu venas?

HILDE
Via cxefinstruisto, panjo!

BOLETTE
Mia --?

HILDE
Jes, mia li, je Dio, neniam estis.

(_Cxefinstruisto Arnholm_ venas de dekstre el inter la arboj.)

ARNHOLM
Cxu estas nun fisxoj en la lageto?

HILDE
Jes, nagxas kelkaj tre maljunaj karasioj.

ARNHOLM
Cxu, la maljunaj karasioj dauxre vivas?

HILDE
Jes, eltenaj ili estas. Sed nun ni fine kaptu kelkajn.

ARNHOLM
Vi devus prefere provi en la fjordo.

LYNGSTRAND
Ne, la lageto -- gxi estas kvazaux pli mistera, por tiel paroli.

HILDE
Jes, cxi tie estas pli ekscite. -- Cxu vi nagxis hodiaux?

ARNHOLM
Gxuste. Mi rekte venas de la banejo.

HILDE
Vi tenis vin en la baseno, cxu?

ARNHOLM
Jes, mi ne estas lerta nagxisto.

HILDE
Cxu vi povas nagxi surdorse?

ARNHOLM
Ne.

HILDE
Mi povas. (al _Lyngstrand_) Ni provu tie aliflanke.
(Ili iras laux la lageto dekstren.)

ARNHOLM
(proksimigxas al _Bolette_) Vi do sidas tute sola, Bolette?

BOLETTE
Ho, jes, tion mi plej ofte faras.

ARNHOLM
Via patrino ne estas en la gxardeno, cxu?

BOLETTE
Ne, eble sxi promenas kune kun patro.

ARNHOLM
Kiel sxi fartas nun posttagmeze?

BOLETTE
Mi ne certe scias. Mi forgesis pridemandi.

ARNHOLM
Kiajn librojn vi havas tie?

BOLETTE
Ho, unu estas io pri botaniko. La alia estas pri geografio.

ARNHOLM
Cxu vi sxatas tiajn legajxojn?

BOLETTE
Jes, kiam mi havas tempon, --. Sed unue mi devas ja zorgi pri la
mastrumado.

ARNHOLM
Sed cxu via patrino ne helpas -- via duon-patrino -- cxu sxi ne
helpas vin?

BOLETTE
Ne, estas mia afero. Mi devis ja zorgi pri la mastrumado la du
jarojn, kiam patro estis sola. Kaj tiel dauxris poste.

ARNHOLM
Sed la saman deziron legi vi dauxre havas.

BOLETTE
Jes, mi legas, kion mi povas trovi el utilaj libroj. Oni volas ja
scii ion pri la mondo. Cxar cxi tie ni ja vivas tute ekster cxio. Nu,
proksimume, do.

ARNHOLM
Sed kara Bolette, ne parolu do tiel.

BOLETTE
Ho jes. Sxajnas al mi ke ni ne vivas alimaniere ol la karasioj en tiu
lageto. La fjordo estas proksima, kaj tie nagxadas la grandaj aroj da
fisxoj enen kaj elen. Sed pri tio la kompatindaj malsovagxaj
dresfisxoj nenion scias. Kaj tie ili neniam povas partopreni.

ARNHOLM
Mi opinias, ke ne estus avantagxe por ili lasi ilin tien.

BOLETTE
Ho, sxajnas al mi, ke pri tio ne gravus.

ARNHOLM
Cetere vi ne povas diri, ke cxi tie oni estas metita tute ekster la
vivo. Almenaux ne dum la somero. Cxi tiujn tagojn estas ja kvazaux
kunvenejo por la tuta monda vivo. Kvazaux nodpunkto -- tiel
preterpase.

BOLETTE
(ridetas) Ho jes, vi, kiu nur venas tiel preterpase, povas ja facile
ridindigi nin.

ARNHOLM
Ridindigi --? Kial vi pensas tiel?

BOLETTE
Jes, cxar tio pri kunvenejo kaj nodpunkto por la monda vivo estas ja
io, kion vi auxdis diri en la urbo. Jes, cxar ili paroladas ja tiel.

ARNHOLM
Jes, verdire mi tion rimarkis.

BOLETTE
Sed vere ne trovigxas vera vorto en tio. Ne por ni, kiuj dauxre
logxas cxi tie. Kio utilas por ni, ke la granda fremda mondo
preterpasas por vojagxi norden por vidi la noktomezan sunon? Ni ja ne
povas kuniri. Ni ja ne vidos iun noktomezan sunon. Ho ne, ni devas
obeeme pasigi nian vivon cxi tie en nia karasi-lageto.

ARNHOLM
(eksidas apud sxi) Diru do nun, kara Bolette, -- cxu ne estas io aux
alia, -- io preciza, mi pensas, al kio vi cxi tie hejme sopiras?

BOLETTE
Ho jes, povus esti.

ARNHOLM
Kaj kio do vere estas tio? Kion vi tiel postsopiras?

BOLETTE
Unue iri elen.

ARNHOLM
Tio do unue?

BOLETTE
Jes. Kaj poste lerni iom pli. Scii ion gxustan pri la aferoj.

ARNHOLM
Kiam mi instruis vin, via patro diris ofte, ke li lasus vin studi.

BOLETTE
Jes, kompatinda patro, -- li multe diras. Sed kiam venas al la realo,
--. Vere ne estas iu meminstigo en patro.

ARNHOLM
Bedauxrinde ne, vi pravas. Vere ne estas. Sed cxu vi iam parolis kun
li pri tio? Sincere kaj instige?

BOLETTE
Ne, efektive mi ne faris.

ARNHOLM
Sed sciu, tion vi devus do fari. Antaux ol farigxos tro malfrue,
Bolette. Kial vi ne tion faras?

BOLETTE
Ho, eble pro tio ke ne estas vera meminstigo ecx en mi, mi pensas.
Eble mi heredis tion de patro.

ARNHOLM
Hm, -- mi miras cxu vi ne estas maljusta al vi mem en tio?

BOLETTE
Ho ne, bedauxrinde. Kaj aldone patro havas malmultan tempon pensi pri
mi kaj mia estonto. Li ecx ne emas. Tiajxoj li preferas forpusxi, se
li povas. Cxar Ellida ja tiom koncernas lin --

ARNHOLM
Kiu --? Kiel --?

BOLETTE
Mi pensas, ke li kaj mia duonpatrino --. (interrompante) Patro kaj
patrino havas ja sian vivon, komprenu.

ARNHOLM
Nu, do tiom pli bone estus, se vi liberigxus el tio cxi.

BOLETTE
Jes, sed sxajnas al mi, ke mi ne rajtas. Ne rajtas forlasi patron.

ARNHOLM
Sed kara Bolette, tion vi ja iun fojon tamen devas. Tial mi opinias,
ke vi ju pli frue --

BOLETTE
Jes, devas ja okazi. Mi devas ja ankaux pensi pri mi mem. Provi trovi
iun aux alian okupon. Kiam patro iam forpasos, mi ja nenion havas por
mia subteno. -- Mia kompatinda patro, -- mi zorge timas forlasi lin.

ARNHOLM
Timas --?

BOLETTE
Jes, pro patro.

ARNHOLM
Sed, je dio, via duonpatrino do? Sxi ja restas cxe li.

BOLETTE
Jes, kompreneble. Sed sxi ne estas kapabla por tio, kion patrino tiel
facile ordigis. Estas multe, kion tiu cxi ne _vidas_. Aux eble ne
_volas_ vidi, -- aux ne _atentas_. Mi ne scias kiel estas.

ARNHOLM
Hm, -- eble mi komprenas al kio vi aludas.

BOLETTE
Kompatinda patro, -- iel li estas malforta. Vi eble mem tion
rimarkis. Li ja ankaux ne havas suficxan profesian laboron por
plenigi la tempon. Kaj aldone tio, ke sxi tute ne kapablas stari
flanke de li. -- Pri tio li tamen iomete mem kulpas.

ARNHOLM
Kiel, vi pensas?

BOLETTE
Ho, patro deziras ja cxiam vidi gajajn vizagxojn cxirkaux si. Estu
suna vetero kaj gxojo en la domo, li diras. Tial mi timas, ke
multfoje li donas al sxi medicinon, kiu ne estas bona por sxi
longtempe.

ARNHOLM
Cxu vi vere opinias tion?

BOLETTE
Jes, mi ne povas liberigxi de tiu penso. Cxar foje sxi estas tre
stranga. (impete) Sed cxu do estas juste, ke mi restadu en la
hejmo! Vere ne estas utile por patro. Kaj mi ja ankaux havas devojn
al mi mem, mi pensas.

ARNHOLM
Sciu, kara Bolette, -- tiujn aferojn ni pli profunde priparolu.

BOLETTE
Ho, ne multe utilas. Eble mi estas kreita por resti cxi tie en la
karasi-lageto, mi pensas.

ARNHOLM
Tute ne. Tio dependas de vi mem.

BOLETTE
(vigle) Cxu vi pensas?

ARNHOLM
Jes, kredu min. Dependas tute de vi mem.

BOLETTE
Ho, se mi vere povus --! Eble vi volas paroli al patro por mi?

ARNHOLM
Ankaux tio. Sed unue mi volas paroli sincere kaj senrezerve al vi
mem, kara Bolette. (rigardas maldekstren) Tsxsx! Ne komprenigu ion.
Ni revenu al tio poste.

(_Ellida_ venas de maldekstre. Sxi ne havas cxapelon, sed portas
grandan tukon jxetitan sur la kapon kaj sxultrojn.)

ELLIDA
(en maltrankvila vigleco) Cxi tie estas bone! Cxi tie estas belege!

ARNHOLM
(ekstaras) Vi faris promenadon?

ELLIDA
Jes, longan, longan ravan promenadon supren kun Wangel. Kaj nun ni
eliros veladi.

BOLETTE
Cxu vi ne volas sidi?

ELLIDA
Ne, dankon. Ne sidi.

BOLETTE
(movigas sin sur la benko) Cxar estas suficxa loko.

ELLIDA
(cxirkauxiras) Ne, ne, ne. Ne sidi. Ne sidi.

ARNHOLM
La promenado bone efikis al vi. Vi aspektas vigligite.

ELLIDA
Ho, mi sentas min kore felicxa! Sekura! Sekura --. (rigardas
maldekstren) Kia granda vaporsxipo estas tiu venanta?

BOLETTE
(ekstaras kaj elrigardas) Devas esti la granda angla.

ARNHOLM
Gxi jxetas ankron apud la barelbuo. Cxu gxi kutimas halti cxi tie?

BOLETTE
Nur duonan horon. Gxi vojagxos pli internen en la fjordon.

ELLIDA
Kaj poste elen -- morgaux. Elen sur la grandan, vastan maron. Ecx
trans la maron. Imagu, -- kunvojagxi! Ho, se mi povus! Se mi povus!

ARNHOLM
Cxu vi neniam faris iom longan marvojagxon, sinjorino Wangel?

ELLIDA
Neniam. Nur etaj ekskursoj cxi tie en la fjordoj.

BOLETTE
(kun suspiro) Ho ne, ni devas resti dankemaj ke ni havas la teron.

ARNHOLM
Nu, cxi tie ni ja vere havas nian hejmon.

ELLIDA
Ne, mi tute ne kredas, ke ni havas.

ARNHOLM
Ne sur la tero?

ELLIDA
Ne. Mi tion ne kredas. Mi kredas, ke se la homoj kutimigxis vivi sur
la maro, -- eble en la maro, -- ni estus pli perfektaj ol ni nun
estas. Pli bonaj kaj felicxaj.

ARNHOLM
Cxu vi vere tion kredas?

ELLIDA
Jes, mi miras cxu ni ne tiaj estus. Mi multfoje parolis kun Wangel
pri tio --

ARNHOLM
Nu, kaj li --?

ELLIDA
Jes, li pensas, ke eble estus.

ARNHOLM
(sxerce) Nu, nu. Sed nun ja estas tiel. Ni ja nun estas sur la
malgxusta vojo kaj farigxis teruloj anstataux maraj estajxoj.
Cxiuokaze estas certe nun tro malfrue gxustigi la eraron.

ELLIDA
Jes, vi jen diras bedauxrindan veron. Kaj mi pensas, ke la homoj
suspektas ion tian mem. Ke ili portadas tion, kiel sekretan penton
kaj malgxojon. Kredu min, -- en tio la malgajo de la homoj havas sian
plej profundan kauxzon. Jes, -- kredu min.

ARNHOLM
Sed kara sinjorino Wangel, -- mi ne ekhavis la impreson, ke la homoj
estas tre malgajaj. Kontrauxe sxajnas al mi, ke la plimulto rigardas
la vivon brile kaj facile -- kaj en granda, trankvila, senkonscia
gxojo.

ELLIDA
Ho ne, tiel ne estas. Tiu gxojo -- gxi estas kiel nia gxojo pro la
longa, hela somera tagnokto. Gxi kunportas la rememorigon pri la
venonta sombra tempo. Kaj tiu rememorigo jxetas sian ombron sur la
homan gxojon, -- kiel la drivanta nubo jxetas sian ombron sur la
fjordon. Jen gxi kusxis brila kaj blua. Kaj jen subite --

BOLETTE
Vi ne devus okupigxi pri tiaj malgxojaj pensoj nun. Jxus vi ja estis
gxoja kaj gaja --

ELLIDA
Jes, jes, mi ja estis. Ho, tio cxi -- estas stulte de mi.
(cxirkauxrigardas maltrankvile) Ke Wangel nun venu. Li decide
promesis al mi. Sed li tamen ja ne venas. Li forgesis. Ho, kara
Arnholm, bonvolu trovi lin por mi?

ARNHOLM
Jes, volonte.

ELLIDA
Diru, ke li devas tuj veni. Cxar nun mi ne povas vidi lin --

ARNHOLM
Ne povas vidi lin --?

ELLIDA
Ho, vi ne komprenas. Kiam li ne cxeestas, mi ofte ne povas memori,
kiel li aspektas. Kaj tiam estas kvazaux mi tute perdis lin. -- Estas
terure embarase. Sed iru!

(Sxi cxirkauxiras apud la lageto.)

BOLETTE
(al _Arnholm_) Mi kuniros. Vi ja ne certe scias --

ARNHOLM
Ho, cxu? Mi certe --

BOLETTE
(duonlauxte) Ne, ne, mi estas maltrankvila. Mi timas, ke li estas
sur la sxipo.

ARNHOLM
Timas?

BOLETTE
Jes, li kutimas rigardi, cxu estas konatuloj kun gxi. Kaj ankaux ja
estas restoracio tie --

ARNHOLM
Ah! Jes, venu.

(Li kaj _Bolette_ eliras maldekstren.)

(_Ellida_ staras momenton rigardante en la lageton. Foje sxi parolas
mallauxte kaj interrompe al si mem.)

(Ekstere sur la vojeto malantaux la barilo venas de dekstre fremda
_vojagxvestita viro_. Li havas tufajn rugxajn harojn kaj barbon.
Skotan cxapon sur la kapo kaj vojagxsakon per rimeno trans la
sxultro.)

LA FREMDULO
(iras malrapide laux la barilo kaj observadas la gxardenon. Kiam li
vidas Ellida, li haltas, rigardas sxin fikse kaj dauxre kaj diras
mallauxte:) Bonan vesperon, Ellida!

ELLIDA
(turnas sin kaj krias) Ho kara, -- cxu vi fine venas!

LA FREMDULO
Jes, fine.

ELLIDA
(rigardas lin en surprizo kaj timo) Kiu estas vi? Cxu vi sercxas iun
cxi tie?

LA FREMDULO
Vi ja certe komprenas.

ELLIDA
(ekmiras) Kio _tio_ estas? Kiel vi alparolas min! Kiun vi sercxas?

LA FREMDULO
Mi ja sercxas vin.

ELLIDA
(ekskuigxas) Aah --! (fiksrigardas lin, sxanceligxas malantauxen
kaj eligas duone sufokitan krion:) La okuloj! -- La okuloj!

LA FREMDULO
Nu, -- fine vi komencas rekoni min? Mi tuj rekonis vin, Ellida.

ELLIDA
La okuloj! Ne rigardu min tiel! Mi krias por helpo!

LA FREMDULO
Tsx, tsx! Ne timu. Mi ja nenion faras al vi.

ELLIDA
(tenas la manon antaux la okuloj) Ne rigardu min, mi diras!

LA FREMDULO
(klinas sin per la brakoj sur la barilon) Mi venis per la angla
vaporsxipo.

ELLIDA
(ekrigardas lin evite) Kion vi volas pri mi?

LA FREMDULO
Mi ja promesis reveni tuj kiam mi povus --

ELLIDA
Foriru! Foriru denove! Ne revenu -- neniam revenu cxi tien! Mi ja
skribis al vi, ke cxio estu finita inter ni! Cxio! Vi ja scias!

LA FREMDULO
(negxenita, ne respondante) Mi volus reveni al vi pli frue. Sed mi
ne povis. Nun mi fine povas. Kaj jen vi nun havas min, Ellida.

ELLIDA
Kion vi volas pri mi? Pri kio vi pensas? Kial vi venis?

LA FREMDULO
Vi ja certe scias, ke mi venis por sercxi vin.

ELLIDA
(retiras sin en timo) Sercxi min! Cxu _tion_ vi intencas!

LA FREMDULO
Jes, kompreneble.

ELLIDA
Sed vi ja scias, ke mi edzinigxis!

LA FREMDULO
Mi scias.

ELLIDA
Kaj tamen --! Tamen vi venas por -- por -- sercxi min!

LA FREMDULO
Jes, kompreneble.

ELLIDA
(kaptas la kapon per ambaux manoj) Ho tio terura --! Ho tio terura,
terura --!

LA FREMDULO
Cxu eble vi ne volas?

ELLIDA
(konfuzita) Ne rigardu min tiel!

LA FREMDULO
Mi demandas cxu vi eble ne volas?

ELLIDA
Ne, ne, ne! Mi ne volas! En eterno, neniam! Mi ne volas, mi diras! Mi
nek povas nek volas! (pli mallauxte) Mi ankaux ne kuragxas.

LA FREMDULO
(transpasxas la barilon kaj venas en la gxardenon) Ja, ja, do,
Ellida, -- permesu al mi diri unu vorton antaux ol mi forvojagxos.

ELLIDA
(volas fugxi, sed ne povas. Sxi staras kvazaux lama en timo, kaj
apogas sin al arbotrunko apud la lageto.) Ne tusxu min! Ne
proksimigxu! Ne pli proksimen! Ne tusxu min, mi diras!

LA FREMDULO
(singardeme, kelkajn pasxojn pli proksimen al sxi) Ne timu min,
Ellida.

ELLIDA
(jxetas la manojn antaux la okulojn) Ne rigardu min tiel!

LA FREMDULO
Ne timu. Ne timu.

(_Doktoro Wangel_ venas tra la gxardeno de maldekstre.)

WANGEL
(ankoraux duone inter la arboj) Nu, vi ja atendis min suficxe longe.

ELLIDA
(kuras al li, krocxas sin al lia brako kaj krias:) Ho, Wangel, --
savu min! Savu min vi -- se vi povas!

WANGEL
Ellida, -- kio je Dio --!

ELLIDA
Savu min, Wangel! Cxu vi ne vidas lin? Jen li staras!

WANGEL
(alrigardas) La viro _tie_? (proksimigxas) Permesu demandon, --
kiu estas _vi_? Kaj kial vi venas en la gxardenon?

LA FREMDULO
(indikas per kapsigno al Ellida) Mi volas paroli kun jena virino.

WANGEL
Nu ja. Do certe estis vi --? (al _Ellida_) Mi auxdis, ke fremda
viro venis en la korton por vin demandi.

LA FREMDULO
Jes, estis mi.

WANGEL
Kaj kion vi deziras de mia edzino? (turnas sin) Cxu vi konas lin,
Ellida?

ELLIDA
(mallauxte, tordas la manojn) Ho, se mi lin konas! Jes, jes, jes!

WANGEL
(rapide) Nu!

ELLIDA
Ho, estas ja _li_, Wangel! Estas li mem! Li, kiel vi scias --!

WANGEL
Cxu! Kion vi diras! (turnas sin) Cxu vi estas tiu Johnston, kiu iam
--?

LA FREMDULO
Nu, -- Vi povas nomi min Johnston. Bonvolu. Cetere mi ne tiel
nomigxas.

WANGEL
Cxu ne?

LA FREMDULO
Nun ne plu, ne.

WANGEL
Kaj kion vi deziras de mia edzino? Vi ja scias, ke la filino de la
lumturgardisto edzinigxis antaux longe. Kaj al kiu sxi edzinigxis, vi
devas ja ankaux scii.

LA FREMDULO
Mi ja scias dum pli ol tri jaroj.

ELLIDA
(strecxe) Kiel vi sciigxis?

LA FREMDULO
Survoje hejmen al vi. Mi kaptis malnovan gazeton. Estis gazeto el tiu
cxi regiono. Gxi rakontis pri la geedzigxo.

ELLIDA
(rigardas antauxen) La geedzigxo --. Do _tio_ estis --

LA FREMDULO
Efikis sur min strange. Cxar tio pri la ringoj, -- tio ja ankaux
estis geedzigxo, Ellida.

ELLIDA
(frapas la manojn antaux la vizagxon) Ho --!

WANGEL
Kiel vi kuragxas --!

LA FREMDULO
Vi tion forgesis, cxu?

ELLIDA
(sentas lian rigardon kaj krietas) Ne staru tiel min fiksrigardante!

WANGEL
(pasxas antaux lin) Vi turnu vin al mi kaj ne al sxi. Do, mallonge,
-- cxar vi ja konas la situacion, -- kion vi do volas cxi tie? Kial
vi venas por trovi mian edzinon?

LA FREMDULO
Mi promesis al Ellida veni al sxi plej eble frue.

WANGEL
Ellida --! Nun denove!

LA FREMDULO
Kaj Ellida promesis al mi tute certe atendi min gxis mi venus.

WANGEL
Mi auxdas, ke vi nomas mian edzinon per antauxnomo. Tian intimecon ne
estas kutimo cxe ni.

LA FREMDULO
Mi bone scias. Sed cxar sxi unue apartenas al _mi_ --

WANGEL
Al _vi_! Ankoraux --!

ELLIDA
(kasxas sin malantaux _Wangel_) Ho --! Li neniam malkaptas min!

WANGEL
Al _vi_! Vi diras, ke sxi apartenas al vi, cxu!

LA FREMDULO
Cxu sxi rakontis al vi pri du ringoj? Mia ringo kaj tiu de Ellida?

WANGEL
Nu jes. Sed kio do? Sxi ja poste rompis tion. Vi ricevis sxiajn
leterojn. Vi do mem scias.

LA FREMDULO
Kaj Ellida kaj mi samopiniis, ke tio pri la ringoj valorus same
decide kiel geedzigxo.

ELLIDA
Sed mi ne volas, vi ja auxdas! Neniam, neniam volas mi konatigxi kun
vi! Ne rigardu min tiel! Mi ne volas, mi diras!

WANGEL
Vi estas freneza homo, se vi opinias, ke vi povas veni cxi tien kaj
konstrui iun rajton sur tia infanludo.

LA FREMDULO
Gxuste. Iun rajton, -- en via senco de la vorto, -- mi ja tute ne
havas.

WANGEL
Sed kion vi do volas fari? Vi do ne imagas al vi, ke vi povas preni
sxin de mi perforte! Kontraux sxia propra volo!

LA FREMDULO
Ne. Kiel tio utilus? Se Ellida volas sekvi min, sxi devas veni
libervole.

ELLIDA
(ekmiras kaj ekdiras) Libervole --!

WANGEL
Kaj tion vi povus imagi al vi --!

ELLIDA
(al si mem) Libervole --!

WANGEL
Vi estas freneza. Foriru! Ni ne plu okupigxu pri vi.

LA FREMDULO
(rigardas sian brakhorlogxon) Baldaux estas tempo iri sursxipen.
(pasxon pli proksimen) Nu ja, Ellida, -- nun mi faris mian devon.
(ankoraux pli proksimen) Mi tenis mian promeson al vi.

ELLIDA
(petante, iras malantauxen) Ho, ne tusxu min!

LA FREMDULO
Kaj nun vi pripensu gxis morgaux nokte --

WANGEL
Estas nenio por pripensi. Foriru!

LA FREMDULO
(dauxre al _Ellida_) Mi nun iros per la vaporsxipo internen en la
fjordon. Morgaux nokte mi do revenos. Kaj mi enrigardos cxe vi.
Atendu min cxi tie en la gxardeno. Cxar mi preferas decidi la aferon
kun vi sola, vi komprenas.

ELLIDA
(mallauxte, tremante) Ho, vi auxdas, Wangel!

WANGEL
Estu trankvila. Tiun viziton ni scios malhelpi.

LA FREMDULO
Adiaux do gxis tiam, Ellida. Morgaux nokte.

ELLIDA
(petante) Ho ne, ne, -- ne revenu morgaux nokte! Neniam plu revenu!

LA FREMDULO
Kaj se tiam vi deziros sekvi min trans la maron --

ELLIDA
Ho, ne rigardu min tiel!

LA FREMDULO
Mi nur pensas, ke vi devas pretigi vin por vojagxo.

WANGEL
Iru en la domon, Ellida.

ELLIDA
Mi ne povas. Ho, helpu min! Savu min, Wangel!

LA FREMDULO
Cxar vi devas sincere pripensi, cxar se vi ne sekvos min morgaux, la
tuta afero estos finita.

ELLIDA
(_Ellida_ rigardas lin tremante) Kaj cxio estos finita, cxu? Por
cxiam --?

LA FREMDULO
(kun kapsigno) Neniam estos gxi refarebla, Ellida. Mi neniam revenos
al tiuj cxi landoj. Vi neniam plu revidos min. Ankaux neniam plu
auxdos de mi. Tiam mi estos kiel morta kaj for de vi por cxiam.

ELLIDA
(spiras maltrankvile) Hoh --!

LA FREMDULO
Pensu do sincere pri via faro. Adiaux. (transpasxas la barilon,
haltas kaj diras:) Nu, Ellida, -- tenu vin preta morgaux nokte. Cxar
tiam mi venos cxi tien por sercxi vin.

(Li foriras malrapide kaj trankvile laux la vojeto dekstren.)

ELLIDA
(tempeton postrigardas lin) Libervole, li diris! Imagu, -- li diris,
ke libervole mi sekvu lin.

WANGEL
Estu nur prudenta. Nun li ja estas for. Kaj vi neniam lin revidos.

ELLIDA
Ho, kiel povas vi tion diri? Li ja revenos morgaux nokte.

WANGEL
Lasu lin veni. Vin li almenaux ne renkontu.

ELLIDA
(skuas la kapon) Ho, Wangel, ne pensu, ke vi povos malhelpi lin.

WANGEL
Jes, kara, -- fidu min.

ELLIDA
(cerbumante, ne lin auxskultante) Post kiam li estos estinta cxi tie
-- morgaux nokte --? Kaj kiam li estos vojagxinta trans la maron per
la vaporsxipo --?

WANGEL
Jes, kio do?

ELLIDA
Cxu tiam li neniam -- neniam plu revenos?

WANGEL
Ne, kara Ellida, tion vi fidu. Kion li farus cxi tie post tio cxi? Li
ja auxdis el via propra busxo, ke vi ne volas sekvi lin. Tiel la
afero estas finita.

ELLIDA
(al si mem) Morgaux, do. Aux neniam.

WANGEL
Kaj ecx se li revenus --

ELLIDA
Kio do --?

WANGEL
Estos en nia potenco sendangxerigi lin.

ELLIDA
Ho ne kredu.

WANGEL
Estas en nia potenco, mi diras! Se li ne lasas sin pacigi alimaniere,
li punpagu pro murdo al la sxipestro.

ELLIDA
(impete) Ne, ne, ne! Neniam tio! Ni scias nenion pri la murdo al la
sxipestro! Vere nenion!

WANGEL
Cxu ni ne scias! Li ja mem konfesis tion al vi!

ELLIDA
Ne, nenion pri tio! Se vi ion diras, mi neas. Ne enfermu lin! Li
apartenas al la vasta maro. Tie li apartenas.

WANGEL
(rigardas sxin, kaj diras malrapide) Ah, Ellida, -- Ellida!

ELLIDA
(krocxas sin senbride al li) Ho, kara, fidela, -- savu min de tiu
viro!

WANGEL
(liberigas sin singardeme) Venu! Venu kun mi!

(_Lyngstrand_ kaj _Hilde_, ambaux kun fisxkaptiloj, venas de dekstre
cxe la lageto.)

LYNGSTRAND
(iras rapide al _Ellida_) Ho nun, sinjorino, nun vi auxdu ion
strangan!

WANGEL
Kaj kion?

LYNGSTRAND
Imagu, -- ni vidis la usonanon!

WANGEL
La usonanon?

HILDE
Jes, ankaux mi vidis lin.

LYNGSTRAND
Li iris malantaux la gxardeno kaj poste sur la grandan anglan
vaporsxipon.

WANGEL
De kie vi konas tiun viron?

LYNGSTRAND
Mi foje estis maristo sur la sama sxipo kiel li. Mi certe kredis, ke
li dronis. Sed li ja estas tute viva.

WANGEL
Cxu vi scias ion pli pri li?

LYNGSTRAND
Ne. Sed li eble venis por vengxi sin sur sia nefidela marista edzino.

WANGEL
Kion vi diras?

HILDE
Lyngstrand volas uzi lin por fari artajxon.

WANGEL
Mi ne komprenas --

ELLIDA
Vi auxdos poste.

(_Arnholm_ kaj _Bolette_ venas de maldekstre sur la vojeto ekster la
barilo.)

BOLETTE
(al tiuj en la gxardeno) Venu kaj rigardu! La angla vaporsxipo iras
enen en la fjordon. (Granda vaporsxipo drivas preterpase en la
foro.)

LYNGSTRAND
(al _Hilde_ apud la barilo) Cxi-nokte li kaptos sxin.

HILDE
(kapsignas) La malfidelan marist-edzinon, -- jes.

LYNGSTRAND
Imagu, -- meznokte.

HILDE
Estos ekscite.

ELLIDA
(postrigardas la sxipon) Morgaux do --

WANGEL
Kaj poste neniam plu.

ELLIDA
(mallauxte kaj tremante) Ho, Wangel, -- savu min de mi mem!

WANGEL
(rigardas sxin timeme) Ellida! Mi suspektas, -- estas io malantauxe.

ELLIDA
La tiranta logo estas malantauxe.

WANGEL
La tiranta logo --?

ELLIDA
Tiu viro estas kiel la maro.

(Malrapide kaj cerbumante sxi iras tra la gxardeno maldekstren.
_Wangel_, maltrankvila, iras flanke de sxi kaj observas sxin atente.)




KVARA AKTO


(La gxardencxambro de _doktoro Wangel_. Pordojn dekstre kaj
maldekstre. En la fono inter la du fenestroj estas malferma
vitropordo al la verando. Malsupre de gxi vidigxas parton de la
gxardeno. Sofo kun tablo antauxe maldekstre. Dekstre estas piano, kaj
pli malantauxe estas granda tabla ornamvazo. Meze sur la planko estas
ronda tablo kun segxoj cxirkauxe. Sur la tablo rozarbusto en florado
kaj aliaj potfloroj cxirkaux gxi. -- Estas antauxtagmeze.)

(En la cxambro apud la tablo sidas maldekstre _Bolette_ en la sofo,
okupata pri brodajxo. _Lyngstrand_ sidas sur segxo cxe la fino de la
tablo. Malsupre en la gxardeno sidas _Ballested_ pentrante. _Hilde_
staras apud lin rigardante.)

LYNGSTRAND
(kun la brakoj sur la tablo. Dum tempo li sidas silente rigardante la
laboradon de _Bolette_.) Aspektas tre malfacile kudri tian
bordajxon, frauxlino Wangel.

BOLETTE
Ho ne. Ne estas malfacile. Nur nombru gxuste --

LYNGSTRAND
Nombri? Cxu vi devas ankaux nombri?

BOLETTE
Jes, la kudrerojn. Rigardu.

LYNGSTRAND
Gxuste ja! Imagu! Estas ja kvazaux iu arto. Cxu vi povas ankaux
desegni?

BOLETTE
Ho jes, kiam mi havas modelon antaux mi.

LYNGSTRAND
Alie ne?

BOLETTE
Ne, alie ne.

LYNGSTRAND
Do tamen ne estas vera arto.

BOLETTE
Ne, gxi pli estas -- mana lerteco.

LYNGSTRAND
Sed mi opinias ke vi certe povus _lerni_ arton.

BOLETTE
Kiam mi ne havas talenton?

LYNGSTRAND
Tamen. Se vi cxiam estus kune kun vera artisto --

BOLETTE
Kaj vi opinias, ke mi povus lerni de li?

LYNGSTRAND
Ne lerni tiel ordinare. Sed mi opinias ke gxi venus en vin iom post
iom. Kvazaux miraklo, frauxlino Wangel.

BOLETTE
Strange.

LYNGSTRAND
(iom poste) Cxu vi pripensis --? Mi intencas diri -- cxu vi
pripensis pli profunde kaj serioze pri geedzeco, frauxlino?

BOLETTE
(rigardas lin preterpase) Pri --? Ne.

LYNGSTRAND
Mi faris.

BOLETTE
Vi, cxu?

LYNGSTRAND
Jes ja, -- mi ofte pripensas tiajn aferojn. Pleje pri geedzeco. Kaj
aldone mi ja multe legis en libroj. Mi opinias, ke geedzeco estas ia
miraklo. Ke la virino lauxe sxangxigxas por esti simila al sia edzo.

BOLETTE
Ricevas liajn interesojn, vi pensas?

LYNGSTRAND
Jes, gxuste!

BOLETTE
Nu, sed liaj kapabloj do? Kaj liaj talentoj kaj lerteco?

LYNGSTRAND
Hm, jes, -- mi miras cxu ne ankaux tiuj --

BOLETTE
Kaj sekve vi kredas, ke tio kion viro legis -- aux pensis, -- tio
ankaux transpasus al lia edzino?

LYNGSTRAND
Ankaux tio, jes. Iom post iom. Kvazaux mirakle. Sed mi ja scias, ke
tio povas nur okazi en fidela kaj amoplena geedzeco kaj vere felicxa.

BOLETTE
Cxu vi neniam pensis, ke viro tiel povus tirigxi al sia edzino?
Farigxi simila al sxi, mi pensas.

LYNGSTRAND
Viro? Ne, tion mi ne imagis.

BOLETTE
Kial ne same por li kiel por sxi?

LYNGSTRAND
Ne, cxar viro havas ja vivotaskon por kiu vivi. Kaj estas _tio_, kio
fortigas la viron, frauxlino Wangel. Li havas vivotaskon, li.

BOLETTE
Cxiuj?

LYNGSTRAND
Ho ne. Mi vere pensis pri la artisto.

BOLETTE
Cxu vi pensas, ke estas gxusta faro de artisto, ke li edzigxas?

LYNGSTRAND
Jes, mi opinias. Se li trovas iun, kiun li kore amas, --

BOLETTE
Tamen. Mi pensas, ke li prefere vivus sole por sia arto.

LYNGSTRAND
Certe li devus fari. Sed tion li ja povus fari ecx se li edzigxus.

BOLETTE
Nu, sed sxi do?

LYNGSTRAND
Sxi? Kiel --?

BOLETTE
Sxi al kiu li edzigxas. Por kio sxi vivu?

LYNGSTRAND
Ankaux sxi vivu por lia arto. Sxajnas al mi, ke virino devas senti
sin kore felicxa pri _tio_.

BOLETTE
Hm, -- mi ne certe scias --

LYNGSTRAND
Jes, frauxlino, fidu. Ne estas nur lia honoro kaj reputacio, kiujn
sxi gxuas pro li --. Cxar tiuj estas laux mi la malpli valora. Sed ke
sxi povas helpi lin krei, -- ke sxi povas faciligi al li la laboron
estante cxe li kaj komfortigi lin kaj esti atenta pri li kaj igi la
vivon gaja por li. Tio estus laux mi felicxiga por virino.

BOLETTE
Ho, vi ne mem scias kiel memkontenta vi estas!

LYNGSTRAND
_Mi_ memkontenta, cxu! Bona Dio --! Ho, se vi konus min iom pli bone
ol vi faras -- (klinas sin pli proksimen al sxi) Frauxlino Wangel,
-- kiam mi estos for, -- kaj mi ja baldaux estos --

BOLETTE
(rigardas lin kompate) Sed ne komencu do pri tia tristajxo.

LYNGSTRAND
Funde ja ne estas tre triste, mi pensas.

BOLETTE
Kiel do?

LYNGSTRAND
Mi ja forvojagxos post monato. Unue de cxi tiu loko. Poste mi iros al
la sudaj landoj.

BOLETTE
Ah, tiel. Nu ja.

LYNGSTRAND
Cxu vi foje pensu pri mi, frauxlino?

BOLETTE
Jes, mi volonte faru.

LYNGSTRAND
(gxoja) Vi promesas, cxu?

BOLETTE
Jes, mi promesas.

LYNGSTRAND
Solene kaj kore, frauxlino Bolette?

BOLETTE
Solene kaj kore. (sxangxas temon) Sed por kio tio cxi! Ne kondukos
al io ajn.

LYNGSTRAND
Kiel vi povas tion diri! Por mi estus gxojige scii, ke vi cxi-hejme
pensadas pri mi.

BOLETTE
Nu, sed kio poste?

LYNGSTRAND
Jes, poste mi ne scias pri io definita --

BOLETTE
Ankaux mi ne. Multe ja malhelpas. Sxajnas al mi, ke cxio en la mondo
malhelpas.

LYNGSTRAND
Ho, povus okazi iu miraklo. Felicxa okazajxo de la destino -- aux io
tia. Cxar mi kredas, ke mi sukcesos.

BOLETTE
(vigle) Jes, cxu ne! Vi kredas, cxu!

LYNGSTRAND
Jes, mi firme kredas. Kaj jen -- post kelkaj jaroj -- kiam mi revenos
hejmen kiel konata skulptisto kun bona ekonomio kaj en plena sano --

BOLETTE
Jes, vere. Ni esperu ke vi faros.

LYNGSTRAND
Vi konfide esperu. Se vi nur fidele kaj varme pensas pri mi, dum mi
estas for en la sudaj landoj. Kaj por tio mi ja nun havas vian
vorton.

BOLETTE
Vi havas. (skuas la kapon) Sed tamen kondukas al nenio.

LYNGSTRAND
Jes, frauxlino Bolette, tamen kondukas al tio, ke mi povos labori pli
facile kaj rapide pri mia artajxo.

BOLETTE
Tion vi do kredas?

LYNGSTRAND
Jes, en mia interno mi tion sentas. Kaj sxajnas al mi, ke estus
vivige ankaux por vi -- cxi tie en la izolo -- kiam vi scius en vi
mem, ke vi kvazaux helpus min krei.

BOLETTE
(rigardas lin) Nu, sed vi, viaflanke?

LYNGSTRAND
Mi --?

BOLETTE
(rigardas al la gxardeno) Tsx. Ni parolu pri io alia. Cxar tie venas
la cxefinstruisto.

(_Cxefinstruisto Arnholm_ estas vidata malsupre en la gxardeno
maldekstre. Li haltas kaj parolas kun _Ballested_ kaj _Hilde_.)

LYNGSTRAND
Cxu vi amas vian antauxan instruiston, frauxlino Bolette?

BOLETTE
Cxu mi amas lin?

LYNGSTRAND
Mi pensas, cxu vi sxatas lin?

BOLETTE
Ho jes, mi faras. Cxar estas bone havi lin kiel amikon kaj
konsilanton kaj tiel plu. -- Kaj li cxiam estas helpema, se li povas.

LYNGSTRAND
Sed cxu ne estas strange, ke li ne geedzigxis?

BOLETTE
Cxu vi trovas tion strange?

LYNGSTRAND
Jes. Cxar li ja estas suficxe ricxa, lauxdire.

BOLETTE
Lauxdire li estas. Sed eble ne estis facile por li trovi iun, kiu
volus havi lin, mi pensas.

LYNGSTRAND
Kial tio?

BOLETTE
Ho, li estis ja instruisto por preskaux cxiuj junaj knabinoj, kiujn
li konas. Tion li mem diras.

LYNGSTRAND
Jes. Kiel _tio_ gravus?

BOLETTE
Sed, bona Dio, oni ja ne edzinigas sin al sia propra instruisto!

LYNGSTRAND
Cxu vi pensas, ke juna knabino ne povus ami sian instruiston?

BOLETTE
Ne post kiam sxi farigxis plenkreska.

LYNGSTRAND
Cxu -- imagu!

BOLETTE
(averte) Nu, nu, nu!

(_Ballested_ kolektis siajn ajxojn kaj portas ilin dekstren en la
gxardeno. _Hilde_ helpas lin. _Arnholm_ iras sur la verandon kaj
venas en la cxambron.)

ARNHOLM
Bonan matenon, mia kara Bolette. Bonan matenon, sinjoro -- sinjoro --
hm!

(Li aspektas malkontenta kaj kapsignas malvarme al _Lyngstrand_, kiu
ekstaras kaj klinas la kapon.)

BOLETTE
(ekstaras kaj iras al _Arnholm_) Bonan matenon, sinjoro
cxefinstruisto.

ARNHOLM
Kiel statas hodiaux?

BOLETTE
Nu dankon, bone.

ARNHOLM
Via duonpatrino estas en la banejo ankaux hodiaux, cxu?

BOLETTE
Ne, sxi estas en sia cxambro.

ARNHOLM
Iom malsaneta?

BOLETTE
Mi ne scias. Sxi enfermis sin.

ARNHOLM
Hm, -- cxu?

LYNGSTRAND
Sinjorino Wangel aspekte multe ekscitigxis pro tiu usonano hieraux.

ARNHOLM
Kion _vi_ scias pri tio?

LYNGSTRAND
Mi rakontis al la sinjorino, ke mi vidis lin tute viva iri malantaux
la gxardeno.

ARNHOLM
Nu, tiel.

BOLETTE
(al _Arnholm_) Vi sidis tre malfrue kun patro en la nokto.

ARNHOLM
Jes, suficxe longe. Ni komencis paroli pri io grava.

BOLETTE
Cxu vi parolis kun li ankaux pri mi kaj miaj aferoj?

ARNHOLM
Ne, kara Bolette. Mi ne havis sxancon. Cxar liaj pensoj forte
okupigxis pri io alia.

BOLETTE
(suspiras) Ahx jes, -- kiel cxiam.

ARNHOLM
(rigardas sxin signifoplene) Sed poste hodiaux ni du ja parolu pli
profunde pri tiuj aferoj. -- Kie estas via patro nun? Eble ne hejme?

BOLETTE
Jes. Li certe estas en la oficejo. Mi sercxu lin.

ARNHOLM
Ne, dankon. Ne faru. Mi prefere malsupreniru al li.

BOLETTE
(auxskultas direkte maldekstren) Atendu iomete, sinjoro
cxefinstruisto. Mi pensas, ke estas patro, kiu venas sur la sxtuparo.
Jes. Li certe estis supre vidante sxin.

(_Doktoro Wangel_ venas tra la pordo maldekstre.)

WANGEL
(etendas la manon al _Arnholm_) Nu, kara amiko, -- vi jam venis?
Estas afable de vi veni tiel frue. Cxar mi deziras paroli iom pli kun
vi.

BOLETTE
(al _Lyngstrand_) Eble ni du iru en la gxardenon al Hilde?

LYNGSTRAND
Jes, tre volonte, frauxlino.

(Li kaj _Bolette_ iras malsupren en la gxardenon kaj for inter la
arboj en la fono.)

ARNHOLM
(kiu sekvis ilin per la okuloj, turnas sin al _Wangel_) Cxu vi bone
konas tiun junan viron?

WANGEL
Ne, tute ne.

ARNHOLM
Cxu vi do sxatas, ke li tiel multe okupigxas pri la knabinetoj?

WANGEL
Cxu li faras? Tion mi tute ne rimarkis.

ARNHOLM
Tion vi devus ja kontroli, mi opinias.

WANGEL
Jes, vi certe pravas. Sed, bona Dio, kion mi faru, mi kompatinda
viro? La knabinetoj alkutimigxis prizorgi sin mem. Ili ne akceptas
kion ajn instruon, nek de mi nek de Ellida.

ARNHOLM
Ecx ne de sxi?

WANGEL
Ne. Cetere mi ne povas postuli, ke sxi miksigxu en tiajxon. Ne estas
facile por sxi. (interrompante) Sed ne estis ja _tio_, kion ni
priparolus. Diru do al mi, -- cxu vi pripensis la aferon? Pripensis
kion mi rakontis al vi?

ARNHOLM
Mi pensis pri nenio alia de kiam ni disigxis cxi-nokte.

WANGEL
Kaj kio do estas farebla?

ARNHOLM
Kara doktoro, mi opinias, ke vi kiel kuracisto devas scii tion pli
bone ol mi.

WANGEL
Ho, se vi nur scius, kiel malfacile estas por kuracisto gxuste decidi
pri malsanulo, kiun li korege amas! Kaj tio cxi ja ne estas ordinara
malsano. Cxi tie ne suficxas ordinara kuracisto, -- kaj ne ordinaraj
kuraciloj.

ARNHOLM
Kia estas sxi hodiaux?

WANGEL
Mi jxus vidis sxin, kaj sxi estis suficxe trankvila. Sed malantaux
sxiaj animstatoj kusxas io kasxita, kio neeblas por mi malkovri. Kaj
aldone sxi estas tiel sxangxigxema, kaprica, -- subite varia.

ARNHOLM
Certe sekvo de sxia malsana animstato.

WANGEL
Ne sole. En la profundo estas io denaska. Ellida apartenas al la
marhomoj. Jen la kauxzo.

ARNHOLM
Kiel do vere, kara doktoro?

WANGEL
Cxu vi ne rimarkis, ke la homoj cxe la vasta maro estas kvazaux
aparta specio? Estas kvazaux ili vivas la vivon de la maro. Estas en
ili ondado -- kaj ankaux malfluso kaj altmaro -- kaj en iliaj
pensmanieroj kaj en iliaj sentoj. Kaj ili ne lasas sin replanti. Ho,
mi devus pensi pri _tio_ antauxe. Estis peko kontraux Ellida preni
sxin for de sia loko kaj meti sxin cxi tien!

ARNHOLM
Cxu vi atingis al tiu opinio nun?

WANGEL
Jes, pli kaj pli. Sed mi estus ja devinta diri tion al mi mem
antauxe. Ho, funde mi ja sciis. Sed mi ne permesis al la penso sin
esprimi. Cxar mi ja tiel amis sxin, komprenu! Tial mi unue pensis pri
mi mem. Tiel tute nepravigeble egoisma mi tiam estis!

ARNHOLM
Hm, -- cxiu viro certe estas iomete egoisma en tiaj cirkonstancoj.
Cetere mi neniam notis tiun difekton en vi, doktoro Wangel.

WANGEL
(cxirkauxiras senpacience) Ho, jes! Kaj tia mi estis ankaux poste.
Mi ja estas multe, multe pli agxa ol sxi. Mi devus esti por sxi
kvazaux patro -- kaj kiel gvidanto samtempe. Devus strecxi min por
evoluigi kaj klarigi sxian mensan vivon. Sed bedauxrinde el tio
farigxis nenio. Mi ne havis energion por tio, vidu! Cxar mi ja
deziris gardi sxin kiel sxi estas. Sed sxi ja pli kaj pli
malsanigxis. Kaj mi atendis kaj ne sciis kion elpensi. (pli
mallauxte) Tial en mia sufero mi skribis al vi kaj petis vin viziti
nin.

ARNHOLM
(rigardas lin en surprizo) Cxu! Pro tio vi skribis?

WANGEL
Jes. Sed sxajnigu nescion.

ARNHOLM
Sed, je Dio, kara doktoro, -- kian helpon atendis vi de mi? Tion mi
ne komprenas.

WANGEL
Ne, kompreneble. Cxar mi sekvis eraran vojon. Mi opiniis ke la koro
de Ellida iam pendigis sin al vi. Ke gxi sekrete ankoraux cxe vi
ligigxis. Ke eble estus bone por sxi revidi vin kaj paroli kun vi pri
la hejmo kaj pri pasintaj tagoj.

ARNHOLM
Estis do via edzino, kiun vi aludis, kiam vi skribis, ke cxi tie iras
iu min atendante, kaj -- kaj eble sopiris pri mi!

WANGEL
Jes, kiu alie?

ARNHOLM
(rapide) Ne, ne, vi pravas. -- Sed tion mi ne komprenis.

WANGEL
Kompreneble. Mi ja eraris.

ARNHOLM
Kaj vi diras pri vi mem, ke vi estas egoisma!

WANGEL
Ho, mi ja havis grandan sxuldon por pagi. Mi pensis, ke mi ne rajtas
rifuzi kiun ajn rimedon, se gxi povus iomete faciligi sxian animon.

ARNHOLM
Kiel vi efektive klarigas la potencon, kiun tiu fremda viro ekzercas
sur sxin?

WANGEL
Hm, kara amiko, -- estas eble flankoj en tiu cxi afero, kiuj ne
_lasas_ sin klarigi.

ARNHOLM
Io kio esence estas neklarigebla, vi aludas? Tute neklarigebla?

WANGEL
Cxiuokaze neklarigebla gxis plue.

ARNHOLM
Cxu vi kredas pri tiajxo?

WANGEL
Mi nek kredas nek neas. Mi nur ne scias. Tial mi elmetas la klarigon.

ARNHOLM
Jes, sed diru al mi. Tiu sxia stranga kaj sinistra aserto, ke la
okuloj de la infano --?

WANGEL
(vigle) Tion pri la okuloj mi tute ne kredas! Mi ne _volas_ kredi
tiajxon! Devas esti pura fantaziajxo de sxi. Nenio alia.

ARNHOLM
Cxu vi rimarkis la okulojn de la viro hieraux?

WANGEL
Jes, certe mi faris.

ARNHOLM
Kaj vi vidis neniun similecon?

WANGEL
(eviteme) Hm, -- bona Dio, kion respondi? Ne estis ja tute lume,
kiam mi vidis lin. Kaj cetere Ellida antauxe parolis tiom pri tiu
simileco --. Mi vere ne scias, cxu mi estis kapabla rigardi lin sen
antauxjugxo.

ARNHOLM
Ne, ne, eble. Sed nun la alia afero? Tiu timo kaj maltrankvilo en sxi
gxuste je la tempo, kiam tiu fremda homo estus survoje hejmen?

WANGEL
Jes, vidu, -- _tio_ estas ankaux io, en kion sxi verke aux songxe
metis sin mem depost antauxhieraux. Tio tute ne atakis sxin tiel
subite -- tiel tuje, kiel sxi nun asertas. Sed post kiam sxi auxdis
tiun junan Lyngstrand rakonti, ke Johnston -- aux Friman -- aux kiel
li nomigxas, -- ke li estis survoje cxi tien antaux tri jaroj -- en
Marto, -- sxi sendube nun kredas, ke la anima maltrankvilo kaptis
sxin gxuste en tiu sama monato.

ARNHOLM
Gxi do ne faris, cxu?

WANGEL
Tute ne. Estis spuroj kaj signoj longe antaux tiu tempo. -- Efektive
okazis -- hazarde -- gxuste en Marto antaux tri jaroj suficxe forta
ekscitigxo en sxi --

ARNHOLM
Tamen ja --!

WANGEL
Jes, sed _tio_ lasas sin simple klarigi per la stato -- la
cirkonstanco, -- en kiu sxi je tiu tempo estis.

ARNHOLM
Do signo kontraux signo.

WANGEL
(pugnigas la manojn) Kaj ne povante helpi sxin! Ne scii pri konsilo!
Ne vidi iun ajn rimedon --!

ARNHOLM
Se vi nun decidus sxangxi logxlokon? Translogxigxi aliloken? Por ke
sxi povu vivi en kondicxoj pli hejmecaj por si?

WANGEL
Ho, kara, -- cxu vi pensas, ke mi ne proponis ankaux _tion_ al sxi?
Mi proponis, ke ni translogxigxu al Skjoldvik. Sed sxi ne volas.

ARNHOLM
Ecx ne tion?

WANGEL
Ne. Cxar sxi pensas, ke neniel helpos. Kaj eble sxi pravas.

ARNHOLM
Hm, -- cxu?

WANGEL
Jes, kaj cetere, -- kiam mi pripensas, -- mi ne scias kiel mi realigu
tion. Cxar sxajnas al mi, ke pro la knabinetoj mi ne povas
translogxigxi al tia forejo. Ili devas ja logxi en loko, kie estas
_iometa_ sxanco foje edzinigi ilin.

ARNHOLM
Edzinigi? Cxu vi jam pensas pri _tio_?

WANGEL
Jes, bona Dio, -- mi devas ja pensi ankaux pri _tio_! Sed jen --
aliflanke -- la konsidero pri mia kara malsana Ellida --! Ho, kara
Arnholm, -- mi vere -- multmaniere -- staras meze inter fajro kaj
akvo!

ARNHOLM
Por Bolette vi ne bezonas havi zorgojn -- (interrompante)
Mi miras kien sxi -- kien ili iris? (Li iras al la malferma pordo
kaj elrigardas.)

WANGEL
(al la piano) Ho, mi oferus kion ajn -- por cxiuj tri. -- Se mi nur
ion scius.

(_Ellida_ envenas tra la pordo maldekstre.)

ELLIDA
(rapide al _Wangel_) Ne eliru cxi-matene!

WANGEL
Ne, certe ne. Mi restos hejme cxe vi. (Montras al _Arnholm_, kiu
proksimigxas) Sed cxu vi ne volas saluti nian amikon?

ELLIDA
(turnas sin) Ho, jen vi, sinjoro Arnholm! (etendas al li la manon)
Bonan matenon.

ARNHOLM
Bonan matenon, sinjorino. Do ne en la banejo kiel kutime?

ELLIDA
Ne, ne, ne! Pri tio mi ne pensas hodiaux. Sed bonvolu eksidi por
momento?

ARNHOLM
Ne, dankon, -- ne nun. (rigardas al _Wangel_) Mi promesis al la
knabinetoj veni al ili en la gxardeno.

ELLIDA
Jes, Dio scias cxu vi renkontos ilin en la gxardeno. Mi neniam scias
kie ili iradas.

WANGEL
Ho jes, ili tenas sin apud la lageto.

ARNHOLM
Nu, mi certe trovos iliajn spurojn. (Li kapsalutas kaj transiras la
verandon kaj elen en la gxardenon dekstren.)

ELLIDA
Kioma horo estas, Wangel?

WANGEL
(rigardas sian horlogxon) Iomete post la dekunua.

ELLIDA
Iomete post. Kaj la dekunuan -- duonon antaux la dekdua cxi-nokte
venos la vaporsxipo. Ho, se mi tion estus trapasinta!

WANGEL
(proksimigxas al sxi) Kara Ellida, -- pri unu afero mi devas demandi
vin.

ELLIDA
Pri kiu do?

WANGEL
Hieraux vespere -- tie supre sur la "Videjo" -- vi diris, ke dum la
lastaj tri jaroj vi ofte vidis lin tute viva antaux vi.

ELLIDA
Jes, mi faris. Kredu min.

WANGEL
Nu, sed kiel vi lin vidis?

ELLIDA
Kiel mi vidis lin?

WANGEL
Mi pensas, -- kiel li aspektis por vi, kiam vi kredis, ke vi vidis
lin?

ELLIDA
Sed kara Wangel, -- vi ja nun mem scias kiel li aspektas.

WANGEL
Cxu li ankaux tiel aspektis en via imago?

ELLIDA
Jes, li ja faris.

WANGEL
Gxuste tiel, kiel vi hieraux vidis lin en la realajxo?

ELLIDA
Jes, gxuste tiel.

WANGEL
Nu, sed kial vi ne tuj rekonis lin?

WANGEL
(ekmire) Mi ne faris, cxu?

WANGEL
Ne. Vi mem diris poste, ke unue vi ne sciis, kiu tiu fremdulo estas.

ELLIDA
(surprize) Jes, mi pensas, ke vi pravas! Cxu ne sxajnas strange por
vi, Wangel? Imagu, -- ke mi ne tuj rekonis lin!

WANGEL
Estas nur la okuloj, vi diris --

ELLIDA
Ho jes, -- la okuloj! La okuloj!

WANGEL
Nu, -- sed supre sur la "Videjo" vi diris, ke li cxiam montris sin
kia li estis, kiam vi disigxis. Tie antaux dek jaroj.

ELLIDA
Cxu mi diris?

WANGEL
Jes.

ELLIDA
Do li tiel aspektis preskaux kiel nun.

WANGEL
Ne. Vi priskribis lin tute alimaniere antauxhieraux survoje hejmen.
Antaux dek jaroj li estis senbarba, vi diris. Tute alie vestita li
ankaux estis. Kaj la brocxo kun perlo --? Gxin la viro ne portis
hieraux.

ELLIDA
Ne, li gxin ne portis.

WANGEL
(rigardas sxin esplore) Pripensu iomete, kara Ellida. Aux -- eble vi
ne plu kapablas memori, kiel li aspektis, kiam li staris kun vi sur
la "Krutdeklivo"?

ELLIDA
(pripensante, momenton fermas la okulojn) Ne tute klare. Ne, --
hodiaux mi ne kapablas. Cxu ne estas strange?

WANGEL
Tamen ne tiel strange. Nova bildo de realajxo montris sin antaux vi.
Gxi superombras la antauxan, -- tiel ke vi gxin ne plu povas vidi.

ELLIDA
Cxu tiel, Wangel?

WANGEL
Jes. Kaj gxi ankaux superombras viajn malsanajn imagajxojn. Tial
estas bone, ke la realajxo venis.

ELLIDA
Bone! Vi diras bone, cxu?

WANGEL
Jes, ke okazis, -- povos sanigi vin.

ELLIDA
(eksidas en la sofon) Wangel, -- venu sidi cxe mi. Mi devas diri al
vi cxiujn miajn pensojn.

WANGEL
Jes, faru, kara Ellida.

(Li eksidas sur segxon aliflanke de la tablo.)

ELLIDA
Vere estis malfelicxo -- por ni ambaux -- ke gxuste ni du kunigxis.

WANGEL
(miras) Kion vi diras!

ELLIDA
Ho jes. Estis. Estas ja ankaux kompreneble. Ne povus farigxi io alia
ol malfelicxo. Ne laux la maniero laux kiu ni trovis unu la alian.

WANGEL
Kio do mankis en la maniero, --

ELLIDA
Auxskultu nun, Wangel, -- Ne plu helpas, ke ni iradas cxi tie
mensogante por ni mem -- kaj por unu la alia!

WANGEL
Cxu ni faras! Mensogas, vi diras!

ELLIDA
Jes, ni faras. Aux ni tamen kasxas la veron. Cxar la vero -- la pura
klara vero -- estas ja _tio_, -- ke vi venis tien kaj -- kaj acxetis
min.

WANGEL
Acxetis --! -- Acxetis -- vi diras!

ELLIDA
Ho, mi ja ne estis ereto pli bona ol vi. Mi akceptis. Mi ja vendis
min al vi.

WANGEL
(rigardas sxin en doloro) Ellida, -- cxu vi vere havas koron paroli
tiel?

ELLIDA
Sed cxu vere estas alia nomo por gxi! Vi ne plu eltenis la videcon en
via domo. Vi cxirkauxrigardis por nova edzino --

WANGEL
Kaj por nova patrino por la infanoj, Ellida.

ELLIDA
Eble ankaux tio -- tiel flanke. Tamen -- vi ja tute ne sciis cxu mi
tauxgas por tiu okupo. Vi ja nur vidis min -- kaj iomete parolis kun
mi kelkajn fojojn. Kaj vi ekdeziris min, kaj sekve --

WANGEL
Nu, nomu tion kiel placxas al vi.

ELLIDA
Kaj mi, de mia flanko --. Mi staris senhelpa en konfuzo tute sola.
Estis ja kompreneble, ke mi akceptis -- kiam vi proponis nutradi min
mian vivon.

WANGEL
Ne aspektis por mi kiel nutrado, kara Ellida. Mi honeste demandis al
vi, se vi volus dividi kun mi kaj la infanoj la iometon, kiun mi
povis nomi la mian.

ELLIDA
Jes, vi faris. Sed tamen mi ne devus akcepti! Neniam por kiu ajn
prezo mi devus akcepti! Ne vendi min mem! Prefere la plej mizeran
laboron, -- prefere la plej malricxajn kondicxojn en -- en libereco
-- kaj laux propra elekto!

WANGEL
(ekstaras) La kvin-ses jaroj, kiujn ni vivis kune, cxu ili estis
tute senvaloraj por vi?

ELLIDA
Ho, ne pensu tion, Wangel! Estas tiel bone cxe vi, kiel kiu ajn homo
povas deziri. Sed mi ne eniris vian domon en libereco. Jen la afero.

WANGEL
(rigardas sxin) Ne -- en libereco!

ELLIDA
Ne. Mi ne libervole iris kun vi.

WANGEL
(mallauxte) Ah, -- mi memoras -- la frazturnigxon de hieraux.

ELLIDA
En tiu frazturnigxo cxio kusxas. Gxi eklumigis por mi. Kaj tial mi
nun vidas klare.

WANGEL
Kion vi vidas?

ELLIDA
Mi vidas, ke nia kuna vivo -- vere ne estas geedzeco.

WANGEL
(amare) Jen vera eldiro de vi. La vivo kiun ni _nun_ vivas, ne estas
geedzeco.

ELLIDA
Ecx ne antauxe. Neniam. Ne de la komenco. (rigardas antauxen)
La unua -- _tiu_ povus esti plena kaj pura geedzeco.

WANGEL
La unua? Kiun unuan vi aludas?

ELLIDA
La mian -- kun _li_.

WANGEL
(rigardas sxin mire) Mi tute ne komprenas!

ELLIDA
Ho, kara Wangel, -- ni ne mensogu unu por la alia. Ankaux ne por ni
mem.

WANGEL
Ne, ne! Sed kio sekve?

ELLIDA
Jes vidu, -- ni neniam povas nei -- ke libervola promeso estas same
deviga kiel geedzigxo.

WANGEL
Sed je Dio --!

ELLIDA
(ekstaras impete) Permesu al mi forvojagxi de vi, Wangel!

WANGEL
Ellida --! Ellida --!

ELLIDA
Jes, jes, -- permesu al mi! Kredu min, -- ne eblos alimaniere. Ne
post la maniero laux kiu ni kunigxis.

WANGEL
(en regata doloro) Al tio do venis inter ni.

ELLIDA
Devis veni. Ne povus alimaniere.

WANGEL
(rigardas sxin triste) Ecx ne tra la kuna vivo mi gajnis vin.
Neniam, -- neniam tute posedis vin.

ELLIDA
Ho, Wangel, -- se mi povus ami vin tiel kiel mi dezirus! Tiel kore
kiel vi meritas! Sed mi sentas profunde, -- ke neniam okazos.

WANGEL
Eksedzigxon do? Eksedzigxon, -- plenan juran eksedzigxon -- vi
deziras?

ELLIDA
Kara, vi ne bone komprenas min. Ne estas ja pri formoj, ke mi pensas.
Cxar ne estas tiaj eksteraj aferoj, kiuj gravas. Kion mi volas, estas
ke ni du samopinias libervole liberigi nin unu de la alia.

WANGEL
(amare, kapsignas malrapide) Refari la negocon, -- jes.

ELLIDA
(vigle) Gxuste tiel! Refari la negocon!

WANGEL
Kaj poste, Ellida? Poste? Cxu vi pripensis kiel aspektos por ambaux
ni? Kiel la vivo farigxos por vi kaj por mi?

ELLIDA
Tion mi ne povas atenti. Sekvu kio sekvu. Kion mi petegas de vi,
Wangel, -- estas ja la pli grava! Nur donu al mi liberecon! Redonu al
mi mian plenan liberecon!

WANGEL
Ellida, -- estas terura postulo de vi. Prokrastu, por ke mi pripensu
decidon. Ni parolu pli profunde unu kun la alia. Lasu al vi mem
tempon por pripensi, kion vi faros!

ELLIDA
Sed ne restas por ni pli da tempo por tio! Mi devas regajni mian
liberecon tiun cxi tagon!

WANGEL
Kial gxuste hodiaux?

ELLIDA
Jes, -- cxar li ja venos cxi-nokte.

WANGEL
(skuigxas) Venos! Li! Kiel tiu fremda viro rilatas al tio cxi?

ELLIDA
Mi volas stari antaux li en plena libereco.

WANGEL
Kaj kion -- kion vi intencas poste fari?

ELLIDA
Mi ne volas uzi la pretekston, ke mi estas la edzino de alia viro. Ne
ekskuzi min per tio ke mi ne havas eblecon elekti. Cxar tiaokaze ne
estus decido.

WANGEL
Vi parolas pri elekto! Elekto, Ellida! Elekto en tiu cxi afero!

ELLIDA
Jes, mi devas havi eblecon elekti. Elekton al ambaux flankoj. Mi
devas havi la eblecon lasi lin forvojagxi sola --. Aux -- sekvi lin.

WANGEL
Cxu vi mem komprenas kion vi diras? Sekvi lin! Doni vian tutan sorton
en liajn manojn!

ELLIDA
Sed cxu mi ne donis mian tutan sorton en _viajn_ manojn! Kaj tion --
tiel senpere.

WANGEL
Nu ja. Sed li! Li! Tuta nekonatulo! Homo, kiun vi preskaux ne konas!

ELLIDA
Ho, sed vin mi ja eble konis ecx pli malmulte. Kaj mi tamen sekvis
vin.

WANGEL
Tiam vi almenaux sciis proksimume al kia vivo vi iris. Sed jen? Jen?
Pripensu do! Kion vi scias pri tio cxi? Ecx nenion vi scias. Ecx ne
kiu li estas -- aux kio li estas.

ELLIDA
(rigardas antauxen) Vero. Sed jen _tio kio_ estas la terurajxo.

WANGEL
Jes, certe terurajxo --

ELLIDA
Tial sxajnas al mi, ke mi kvazaux _devas_ tirigxi en gxin.

WANGEL
(rigardas sxin) Cxar aspektas por vi kiel io terura?

ELLIDA
Jes, gxuste tial.

WANGEL
(pli proksime) Auxskultu nun, Ellida, -- kio por vi estas do tio
terura?

ELLIDA
(pripensas) La terura, -- estas _tio_ kio timigas kaj allogas.

WANGEL
Ankaux allogas?

ELLIDA
Precipe allogas, -- mi sentas.

WANGEL
(malrapide) Vi parencas al la maro.

ELLIDA
Al gxi parencas ankaux la terurajxo.

WANGEL
Kaj la terura parencas al vi. Vi timigas kaj allogas samtempe.

ELLIDA
Cxu sxajnas al vi, Wangel?

WANGEL
Efektive mi vin neniam konis. Neniam gxis la fundo. Mi nun komencas
kompreni.

ELLIDA
Tial vi liberigu min! Liberigu min el cxiu rilato al vi kaj al la
via! Mi ne estas tiu, kiun vi imagis. Vi ja nun mem vidas. Nun ni
povos disigxi en kompreno -- kaj libervole.

WANGEL
(peze) Eble estas pli bone por ambaux -- se ni disigxu. -- Sed mi
tamen ne _povas_! -- Vi estas por mi kiel la terura, Ellida. La
loganta, -- tio estas la plej forta en vi.

ELLIDA
Cxu tiel?

WANGEL
Lasu nin fini cxi tiun tagon sagxe. Kun plene trankvila animo. Mi ne
_kuragxas_ liberigi vin hodiaux. Ne rajtas. Ne rajtas pro vi mem,
Ellida. Mi insistas pri mia rajto kaj mia devo defendi vin.

ELLIDA
Defendi? Al kio defendi? Ne estas ja perforto aux potenco de ekstere,
kiu minacas min. La terurajxo kusxas pli profunde, Wangel! La
terurajxo, -- tio estas la allogo en mia propra animo. Kaj kion
povas do vi pri tiu fari?

WANGEL
Mi povas fortigi kaj apogi vin por kontrauxbatali.

ELLIDA
Jes, -- se mi _volus_ kontrauxbatali.

WANGEL
Cxu vi do ne volas?

ELLIDA
Ho, estas ja _tio_, kion mi ne mem scias!

WANGEL
Cxi-nokte cxio estos decidata, kara Ellida --

ELLIDA
(ekkrias) Jes, imagu! La decido tiel proksima! Decido por la tuta
vivo!

WANGEL
-- kaj morgaux --

ELLIDA
Jes, morgaux! Eble mia gxusta estonto tiam estos perdita!

WANGEL
Via gxusta --?

ELLIDA
Tuta plena vivo en libereco perdita, -- perdita por mi! Kaj eble --
ankaux por li.

WANGEL
(mallauxte, kaptas sxian manartikon) Ellida, -- cxu vi amas tiun
fremdan viron?

ELLIDA
Cxu mi --? Ho, kiel mi sciu! Mi nur scias, ke por mi li estas la
terurajxo kaj ke --

WANGEL
-- kaj ke?

ELLIDA
(liberigas sin) -- kaj ke estas cxe li, ke mi apartenas.

WANGEL
(mallevas la kapon) Mi komencas kompreni la plimulton.

ELLIDA
Kaj kiun helpon havas vi kontraux tion cxi? Kiun konsilon havas vi
por mi?

WANGEL
(rigardas sxin instige) Morgaux, -- tiam li estos forvojagxinta.
Tiam la malfelicxo ne minacos vian kapon. Kaj tiam mi estos preta
liberigi vin. Ni refaros la negocon, Ellida.

ELLIDA
Ho, Wangel --! Morgaux -- tiam ja estos tro malfrue --!

WANGEL
(rigardas al la gxardeno) La infanoj! La infanoj --! Ni almenaux
indulgu ilin -- gxis plue.

(_Arnholm_, _Bolette_, _Hilde_ kaj _Lyngstrand_ venas tra la
gxardeno. _Lyngstrand_ adiauxas tie malsupre kaj eliras maldekstren.
La aliaj venas en la cxambron.)

ARNHOLM
Nun imagu kiel ni vagadis farante planojn --

HILDE
Ni ekskursu sur la fjordo en la vespero kaj --

BOLETTE
Ne, diru nenion!

WANGEL
Ankaux ni du faris planojn.

ARNHOLM
Cxu, -- vere?

WANGEL
Morgaux Ellida foriros al Skjoldvik -- por ioma tempo.

BOLETTE
Foriros --?

ARNHOLM
Jen, jen, tre sagxe, sinjorino Wangel.

WANGEL
Ellida deziras reiri hejmen. Hejmen al la maro.

HILDE
(eksaltante al _Ellida_) Vi foriros! Vi foriros de ni?

ELLIDA
(ektimigita) Sed Hilde, do! Kio estas al vi?

HILDE
(regas sin) Ho, estas nenio. (duonlauxte, turnas sin for) Foriru
do!

BOLETTE
(ektimigita) Patro, -- mi komprenas vin, -- ankaux vi foriros -- al
Skjoldvik!

WANGEL
Certe ne, ne! Mi eble foje faros viziton tien --

BOLETTE
Kaj al ni --?

WANGEL
Mi ankaux faros viziton --

BOLETTE
-- foje, jes!

WANGEL
Kara infano, _devas_ tiel esti (Li pasxas sur la planko.)

ARNHOLM
(flustras) Ni priparolos poste, Bolette.

(Li iras al _Wangel_. Ili kunparolas tie supre apud la pordo.)

ELLIDA
(duonlauxte al _Bolette_) Kio estis al Hilde? Sxi ja aspektis
freneze!

BOLETTE
Cxu vi neniam rimarkis, kion Hilde tagon post tago postsoifadis?

ELLIDA
Postsoifadis?

BOLETTE
Ekde vi venis en la domon?

ELLIDA
Ne, ne, -- kio do _tio_ estas?

BOLETTE
Unu solan aman vorton de vi.

ELLIDA
Ah --! Cxu estus tasko por mi _cxi tie_!

(Sxi cxirkauxfrapas la kapon per la manoj kaj senmove rigardas
antauxen kvazaux trakrozata de kontrauxecaj pensoj kaj animstatoj.)

(_Wangel_ kaj _Arnholm_ venas antauxen en flustra kunparolo.)

(_Bolette_ iras por rigardi en la flankan cxambron dekstre. Poste sxi
malfermas la pordon.)

BOLETTE
Jes, kara patro, -- la mangxajxo estas preta sur la tablo -- se vi --

WANGEL
(kun perforta sinrego) Cxu gxi estas, infano? Bone, bone. Bonvolu,
cxefinstruisto! Ni nun eniru por gluti adiauxan pokalon kun -- kun
"la sinjorino el la maro".

(Ili iras al la pordo dekstre.)




KVINA AKTO


(La plej fora parto de la gxardeno de _doktoro Wangel_ apud la
karasi-lago. Kreskanta somernokta krepusko.)

(_Arnholm_, _Bolette_, _Lyngstrand_ kaj _Hilde_, en boato, pusxas sin
per stango de maldekstre antauxen laux la bordo.)

HILDE
Jen ni povas facile salti teren!

ARNHOLM
Ne, ne, ne faru!

LYNGSTRAND
Mi ne povas salti, frauxlino.

HILDE
Vi, Arnholm, cxu ankaux vi ne povas salti?

ARNHOLM
Prefere ne.

BOLETTE
Ni albordigxu cxe la baneja sxtuparo.

(Ili pusxas stange dekstren.)

(Sammomente venas _Ballested_ de dekstre sur la vojeto, portante
muziknotojn kaj cxaskornon. Li salutas al tiuj en la boato, turnas
sin kaj parolas al ili. Respondoj auxdigxas de pli kaj pli fore de
ekstere.)

BALLESTED
Kion vi diras? -- Jes certe estas pro la angla vaporsxipo. Cxar estas
la lasta fojo ke gxi venas cxi-jare. Sed se vi volas gxui la muzikon,
vi ne devas atendi tro longe. (vokas) Kion? (agitas la kapon) Mi
ne povas auxdi kion vi diras!

(_Ellida_ kun sxalo sur la kapo venas de maldekstre akompanata de
doktoro _Wangel_.)

WANGEL
Sed kara Ellida, -- mi asertas al vi, -- ni ankoraux havas abundan
tempon.

ELLIDA
Ne, ne, -- ni ne havas! Kiun ajn momenton li povas veni.

BALLESTED
(ekster la barilo) Ho jen, bonan vesperon, sinjoro doktoro! Bonan
vesperon, sinjorino!

WANGEL
(rimarkas lin) Ho, cxu estas vi? Cxu estu muziko ankaux cxi-nokte?

BALLESTED
Jes. La "Korn-asocio" intencas auxdigi sin. Ne mankas festaj
okazajxoj nuntempe. Cxi-nokte okazos por la anglo.

ELLIDA
La anglo! Cxu gxi jam vidigxas?

BALLESTED
Ankoraux ne. Sed gxi ja venas de interne -- de inter la insuloj. Gxi
povas veni antaux ol ni atentas.

ELLIDA
Jes, -- gxuste tiel estas.

WANGEL
(duone al _Ellida_) Cxi-nokte estas la lasta vojagxo. Kaj gxi neniam
plu revenos.

BALLESTED
Malgxojiga penso, sinjoro doktoro. Sed tial ni ja al gxi faru
honoron. Ho jes, ho jes! Baldaux finigxos la gxojiga somera tempo.
Baldaux cxiuj markoloj estos fermitaj, kiel dirigxas en la tragedio.

ELLIDA
Cxiuj markoloj fermitaj, -- jes.

BALLESTED
Malgxojige pripensi. Ni estis la gajaj infanoj de la somero dum
semajnoj kaj monatoj. Estas premige akcepti la malhelan sezonon. Jes,
komence, mi pensas. Cxar la homoj _povas_ akli -- a -- klimatigi
sin, sinjorino Wangel. Jes, gxuste kion ili povas.

(Li salutas kaj foriras maldekstren.)

ELLIDA
(rigardas trans la fjordon) Ho, tiu doloriga strecxo! Tiu cxi
ekscita duona horo antaux la decido.

WANGEL
Estas do definitive decidite, ke vi volas mem paroli kun li?

ELLIDA
Mi _devas_ mem paroli kun li. Cxar estas ja en libereco, ke mi faru
mian elekton.

WANGEL
Vi ne havas elekton, Ellida. Vi ne havas permeson elekti. Mi ne
permesas al vi.

ELLIDA
La elekton vi ne povos malhelpi. Nek vi, nek iu alia. Vi povos
malpermesi al mi forvojagxi kun li, -- sekvi lin, -- se mi tiel
elektos. Vi povos reteni min cxi tie per forto. Kontraux mia volo.
Tion vi povos. Sed ke mi elektas, -- elektas interne en mia animo, --
elektas lin kaj ne vin, -- se mi tiel volos kaj elektos, tion vi ne
povos malhelpi.

WANGEL
Ne, vi pravas. Tion mi ne povos malhelpi.

ELLIDA
Kaj mi ja havas nenion por kontrauxstari! Cxi-hejme estas ja nenio,
kio allogas kaj ligas min. Mi estas ja tute senradika en via domo,
Wangel. La infanojn mi ne posedas. Ne posedas iliajn animojn, mi
aludas. Neniam posedis ilin. -- Kiam mi forvojagxos, -- _se_ mi do
forvojagxos, aux kun li cxi-nokte -- aux morgaux al Skjoldvik, mi ecx
ne havas sxlosilon por redoni, -- ecx ne sciigon por postlasi, nek
pri unu aux pri iu alia afero. Tiel senradika mi estas en via domo.
Tiel tute ekster cxio mi estis de la unua momento.

WANGEL
Vi ja mem volis.

ELLIDA
Ne, mi ne volis. Mi nek volis nek ne volis. Mi ja simple lasis cxion
tiel farigxi, kiel mi gxin trovis la tagon kiam mi venis. Estas vi --
kaj neniu alia, -- kiu volis havi cxion tiel.

WANGEL
Mi intencis arangxi cxion plej bone por vi.

ELLIDA
Ho jes, Wangel, mi ja bone scias! Sed estas vengxo en tio. Io kio
vengxas sin. Cxar nun trovigxas cxi tie neniu liganta forto, -- neniu
apogo por mi, -- neniu helpo, -- neniu allogo al tio, kio estus nia
kuna interna posedo.

WANGEL
Mi komprenas, Ellida. Kaj tial vi ja de morgaux rericevos vian
liberecon. De tiam vi vivu vian propran vivon.

ELLIDA
Kaj _tion_ vi nomas mian propran vivon! Ho ne, mia propra, vera vivo
erarvojigxis, kiam mi akceptis vivon kune kun vi. (pugnige premas la
manojn en timo kaj maltrankvilo) Kaj nun, -- cxi-nokte -- post duona
horo -- venos li, kiun mi perfidis -- li, al kiu mi tenus min
senrompe, kiel li tenis sin al mi! Nun li venos kaj ofertas al mi --
la lastan kaj solan fojon -- revivi la vivon, -- vivi mian propran,
veran vivon, la vivon, kiu timigas kaj allogas -- kaj pri kiu mi ne
_povas_ rezigni. Ne libere!

WANGEL
Guste tial vi bezonas, ke via edzo -- kaj ankaux via kuracisto --
prenas potencon sur vi -- kaj agas en via nomo.

ELLIDA
Jes, Wangel, mi bone komprenas. Ho, ne miskredu, ke foje estas
momentoj, kiam sxajnas al mi, ke estus paco kaj savo kauxri intime
cxe vi -- kaj provi spiti cxiujn allogajn kaj timigajn fortojn. Sed
ecx tion mi ne kapablas. Ne, ne, -- mi ne kapablas!

WANGEL
Venu, Ellida, -- ni iomete promenadu kune.

ELLIDA
Mi volus. Sed mi ne kuragxas. Cxar li ja diris, ke mi atendu lin cxi
tie.

WANGEL
Venu. Vi ankoraux havas bonan tempon.

ELLIDA
Jes, cxu vi opinias?

WANGEL
Suficxan tempon, mi diras.

ELLIDA
Do ni iomete promenadu.

(Ili eliras antauxe dekstre. Sammomente venas _Arnholm_ kaj _Bolette_
antauxen apud la supra bordo de la lageto.)

BOLETTE
(rimarkas la forirantojn) Jen vidu --!

ARNHOLM
(mallauxte) Tsx, -- lasu ilin foriri.

BOLETTE
Cxu vi komprenas, kio estas inter ili la lastajn tagojn?

ARNHOLM
Cxu vi ion rimarkis?

BOLETTE
Cxu mi rimarkis!

ARNHOLM
Ion aparte?

BOLETTE
Ho jes. Plurajn okazajxojn. Cxu vi ne?

ARNHOLM
Ho, mi ne gxuste scias --

BOLETTE
Jes, certe vi faris. Sed vi ne volas priparoli.

ARNHOLM
Mi opinias, ke estus bone por via duonpatrino fari tiun vojagxeton.

BOLETTE
Cxu?

ARNHOLM
Jes, cxu ne estus bone por cxiuj, ke sxi povu foje elveni?

BOLETTE
Se morgaux sxi translogxigxos al Skjoldvik, sxi certe neniam revenos
al ni.

ARNHOLM
Sed, kara Bolette, kial vi do tiel pensas?

BOLETTE
Jes, tion mi firme opinias. Atentu nur! Vi vidos, -- sxi neniam
revenos. Almenaux ne dum mi kaj Hilde estas en la domo.

HILDE
Ankaux Hilde?

BOLETTE
Nu, kun Hilde eblus. Cxar sxi ja ankoraux estas nur infano. Kaj funde
sxi adoras sxin, mi opinias. Sed pri mi estas alie, vidu.
Duonpatrino, kiu ne estas multe pli agxa ol oni mem --

ARNHOLM
Kara Bolette, -- por vi eble dauxrus nur mallonga tempo gxis vi
elvenus.

BOLETTE
(vigle) Cxu vere! Vi do parolis kun patro?

ARNHOLM
Ankaux tio, jes.

BOLETTE
Nu, -- kaj kion li diris!

ARNHOLM
Hm, -- via patro estas ja forte okupata per aliaj pensoj cxi tiujn
tagojn --

BOLETTE
Jes, jes, la samon mi ja antauxe diris.

ARNHOLM
Sed tiom mi eltiris el li, ke vi ne devas atendi iun helpon de li.

BOLETTE
Neniun --!

ARNHOLM
Li profunde klarigis al mi sian staton. Opiniis, ke tute ne eblus por
li.

BOLETTE
(riprocxe) Kaj vi tamen havis koron por stari tie min trompante.

ARNHOLM
Vere mi ne faris, kara Bolette. Dependas tute de vi mem -- cxu vi
deziras elveni aux ne.

BOLETTE
Kio dependas de mi mem, vi aludas?

ARNHOLM
Ke vi elvenos en la mondon? Lernos kion vi pleje sxatas. Partoprenos
en cxio, kion vi sopiras cxi-hejme. Vivos la vivon sub pli helaj
kondicxoj, Bolette. Kion vi al tio diras?

BOLETTE
(kunfrapas la manojn) Ho, granda Dio --! Sed ja tute neeblas, tio
cxi. Cxar patro nek volas, nek povas, do --. Cxar mi ja ne havas iun
alian en la tuta mondo al kiu min turni.

ARNHOLM
Cxu vi ne povus decidigi vin akcepti asiston de via malju -- de via
antauxa instruisto?

BOLETTE
De vi, Arnholm! Cxu vi volus --?

ARNHOLM
Helpi vin? Jes, kore volonte. Kaj per konsilo kaj per ago. Fidu tion.
-- Cxu vi aprobas? Cx u? Cxu vi akceptas?

BOLETTE
Cxu mi akceptas! Povi eliri, -- vidi la mondon, -- lerni ion
profunde! Cxion kio staris antaux mi kiel la granda, felicxiga
neebleco --!

ARNHOLM
Jes, tio povos nun farigxi realajxo por vi. Se vi mem volas.

BOLETTE
Kaj al tiu nedirebla felicxo vi volas helpi min! Ho ne, -- sed diru
cxu _povas_ mi akcepti tian oferton de fremda homo?

ARNHOLM
De mi vi povas akcepti, Bolette. De mi vi povas akcepti kion ajn.

BOLETTE
(kaptas liajn manojn) Jes, preskaux sxajnas al mi, ke mi povas! Mi
ne scias kiel estas; sed -- (ekkrias) Ho, mi povus kaj ridi kaj
plori pro gxojo! Pro felicxo! Ho, -- cxu povos mi tamen vere vivi. Mi
komencis timi, ke la vivo preterirus min.

ARNHOLM
Pro tio vi ne bezonas timi, kara Bolette. Sed nun vi devas diri al mi
tute sincere -- cxu estas io -- io, kio ligas vin cxi tie?

BOLETTE
Ligas min? Ne, nenio.

ARNHOLM
Nenio ajn?

BOLETTE
Ne, tute ne. Tio signifas, -- patro ja iamaniere ligas min. Kaj
ankaux Hilde. Sed --

ARNHOLM
Nu, -- vian patron vi ja foje devas forlasi. Kaj Hilde iam ja ankaux
iros sian propran vojon tra la vivo. Tio estas ja nur demando de
tempo. Nenio alia. Sed alie do estas nenio, kio ligas vin, Bolette?
Neniu rilato?

BOLETTE
Ne, tute ne. Pro tio mi povus ja forvojagxi kien ajn.

ARNHOLM
Jes, cxar tiel estas, kara Bolette, -- vi povos forvojagxi kun mi.

BOLETTE
(manfrapas) Ho Dio en la cxielo, -- kia felicxo por pripensi!

ARNHOLM
Cxar mi esperas, ke vi plene fidas min?

BOLETTE
Jes, efektive!

ARNHOLM
Kaj vi kuragxas senrezerve konfidi vin mem kaj vian estontecon en
miajn manojn, Bolette? Cxu ne? Vi kuragxas?

BOLETTE
Ho jes, certe! Kial ne? Cxu eblas alie pensi! Vi, kiu estis mia
maljuna instruisto -- mia instruisto en pasintaj tagoj, mi pensas.

ARNHOLM
Ne nur tial. Al tiu flanko de la afero mi ne atentas. Sed --. Nu, --
vi do estas libera, Bolette. Neniu rilato ligas vin. Kaj mi nun
demandas vin -- se vi volus -- volus ligi vin al mi -- por la vivo?

BOLETTE
(retiras sin pro timo) Ho, -- kion vi diras!

ARNHOLM
Por la vivo, Bolette. Cxu vi volas farigxi mia edzino.

BOLETTE
(duone al si mem) Ne, ne, ne! Ne eblas! Tute ne eblas!

ARNHOLM
Cxu tute ne eblus por vi, ke --?

BOLETTE
Sed vi vere tute ne povas intenci kion vi diras, sinjoro Arnholm!
(rigardas lin) Aux --. Tamen --. Cxu estis tiel vi intencis -- kiam
vi proponis fari tiom por mi?

ARNHOLM
Auxskultu min iomete, Bolette. Aspekte mi surprizis vin forte.

BOLETTE
Ho, kiel tiajxo -- de vi, -- kiel gxi ne povus -- surprizi min!

ARNHOLM
Vi pravas. Vi ja ne sciis -- ne povis scii, ke mi faris tiun cxi
vojagxon pro vi.

BOLETTE
Vi venis cxi tien pro -- pro mi!

ARNHOLM
Jes, mi faris, Bolette. Cxi-printempe mi ricevis leteron de via
patro. Kaj en gxi estas dirajxo, kiu igis min kredi -- hm --, ke vi
dauxre havis vian antauxan instruiston en -- en iom pli ol amika
memoro.

BOLETTE
Kiel patro povis skribi tiajxon!

ARNHOLM
Ne estis tiel, kiel li intencis. Sed mi kaptigxis en la imago, ke cxi
tie sopiradis juna knabino, ke mi revenu. -- Ne, vi ne interrompu
min, kara Bolette! Kaj, -- vi ja komprenas, -- ke kiam oni, kiel mi,
ne plu staras en la veraj jaroj de juneco, tiam tia kredo -- aux
imago -- faras ege fortan impreson. Kreskis en mi viva -- dankema
inklino al vi. Sxajnis al mi, ke mi devis vojagxi al vi. Revidi vin.
Diri al vi, ke mi havas la samajn sentojn, kiujn mi imagis, ke vi
portis por mi.

BOLETTE
Sed cxar vi nun scias, ke tiel ne estis! Ke estis miskompreno!

ARNHOLM
Ne aliigxas, Bolette. Via bildo, -- tia, kian mi gxin portas en mi,
-- restos cxiam kolorigita kaj stampita de la animstato, en kiun la
miskompreno metis min. Eble vi ne komprenas. Sed tiel estas.

BOLETTE
Neniam mi imagis, ke tiajxo okazu.

ARNHOLM
Sed cxar nun montrigxas, ke okazas? Kion vi nun diras, Bolette? Cxu
vi povis decidigi vin, -- nu, farigxi mia edzino?

BOLETTE
Ho, aspektas al mi tute neeble, sinjoro Arnholm. Vi, kiu estis mia
instruisto! Mi ne povas imagi alian rilaton al vi.

ARNHOLM
Nu ja, -- cxar sxajnas al vi tute neeble, ke vi povus --. Do la
rilato restos nesxangxita, kara Bolette.

BOLETTE
Kiel, vi pensas?

ARNHOLM
Kompreneble mi tamen restas cxe mia propono. Mi prizorgos, ke vi
elvenos por vidi la mondon. Por lerni ion kion vi sxatas. Vivi en
sekuraj, sendependaj kondicxoj. Vian postan estontecon mi ankaux
sekurigos, Bolette. Cxar en mi vi cxiam havos bonan, fidelan,
fidindan amikon. Pri tio estu certa!

BOLETTE
Ho Dio, -- sinjoro Arnholm, -- cxio farigxis ja nun tute neebla.

ARNHOLM
Cxu ankaux tio neeblas?

BOLETTE
Jes, vi ja povas imagi! Post tio kion vi diris, -- kaj post la
respondo, kiun mi donis al vi --. Ho, vi ja mem povas kompreni, ke
nun neeblas por mi akcepti tiom multe de vi! Nenion en la mondo povos
mi akcepti de vi. Neniam post tio cxi!

ARNHOLM
Vi do preferas sidi cxi-hejme lasante la vivon preterpasi vin?

BOLETTE
Ho, dolorigas pripensi!

ARNHOLM
Cxu vi rezignu vidi ion el la mondo ekstere? Rezignu pri cxio, kion
laux vi mem vi postsopiradas? Scii ke ekzistas ege multo, -- kaj
tamen neniam konatigxi kun gxi? Pripensu, Bolette.

BOLETTE
Jes, jes, -- vi vere pravas, sinjoro Arnholm.

ARNHOLM
Kaj jen, -- kiam via patro ne plu vivas, -- tiam eble stari senhelpa
kaj sola en la mondo. Aux eble devante vin doni al alia viro, -- kiun
vi -- eble -- ankaux ne amas.

BOLETTE
Ho jes, -- mi ja komprenas la veron -- en tio kion vi diras. Sed
tamen --! Aux eble tamen --?

ARNHOLM
(rapide) Nu!

BOLETTE
(rigardas lin dubeme) Cxu eble tamen ne estus neeble --.

ARNHOLM
Kio, Bolette!

BOLETTE
Ke eblus, -- akcepti -- tion, -- kion vi proponis.

ARNHOLM
Cxu vi pensas, ke vi tamen povus lauxvole --? Ke vi tamen povus
permesi al mi la gxojon helpi vin kiel fidela amiko?

BOLETTE
Ne, ne, ne! Neniam tio! Cxar _tio_ estus tute neebla. -- Ne, sinjoro
Arnholm, -- do prefere prenu min.

ARNHOLM
Bolette! Vi tamen volas!

BOLETTE
Jes, -- mi opinias -- ke mi volas.

ARNHOLM
Vi do tamen volas farigxi mia edzino!

BOLETTE
Jes. Se vi dauxre opinias, ke -- ke vi devas preni min.

ARNHOLM
Se mi opinias --! (kaptas sxiajn manojn) Ho, dankon, -- dankon,
Bolette! Kion vi alie diris, -- via antauxa dubemo, -- tio ne timigas
min. Se mi ankoraux ne gajnis vian tutan koron, mi tamen scios gajni
gxin. Ho, Bolette, mi portos vin sur la manoj!

BOLETTE
Kaj mi povos vidi la mondon. Povos vivi la vivon. Jen kion vi
promesis al mi.

ARNHOLM
Jen al kio mi restas.

BOLETTE
Kaj mi povos lerni cxion, kion mi sxatas.

ARNHOLM
Mi mem estu via instruisto. Kiel antauxe, Bolette. Memoru la lastan
jaron en la lernejo --.

BOLETTE
(silente kaj profunde en si mem) Imagu, -- scii sin libera -- veni
en la fremdan mondon. Kaj ne bezoni timi pro la estonteco. Ne
antauxtimi pro la stulta enspezo --.

ARNHOLM
Ne, pri tio vi neniam bezonos disipi pensojn. Kaj -- cxu ne, kara
Bolette, -- _tio_ estas ege bona stato? Cxu?

BOLETTE
Jes. Efektive estas. Gxuste kaj vere.

ARNHOLM
(metas la brakojn cxirkaux sxian talion) Ho, vi vidos, kiel hejmece
kaj agrable ni cxion arangxu kune! Kaj kiel bone kaj sekure kaj
intime ni du kunvivu, Bolette!

BOLETTE
Jes, ankaux mi komencas --. Funde mi opinias -- ke tio cxi eblos.
(rigardas dekstren kaj liberigas sin) Ah! Nepre nenion diru!

ARNHOLM
Kio estas, kara?

BOLETTE
Ho, estas la kompatinda --. (montras eksteren) Vidu tie.

ARNHOLM
Via patro --?

BOLETTE
Ne, la juna skulptisto. Li promenadas tie kun Hilde.

ARNHOLM
Nu, Lyngstrand. Kio estas al li?

BOLETTE
Ho, vi ja scias, kiel malforta kaj malsana li estas.

ARNHOLM
Jes, se ne estas nura imagajxo.

BOLETTE
Ho ne, estas ja vero. Li certe ne longe eltenos. Sed tio estas eble
la pli bona por li.

ARNHOLM
Kara, kiel _tio_ estus la pli bona?

BOLETTE
Jes, cxar -- certe nenio farigxos el lia arto. -- Ni foriru antaux ol
ili venos.

ARNHOLM
Kore bonvole, mia kara Bolette.

(_Hilde_ kaj _Lyngstrand_ venas de apud la lago.)

HILDE
Hej, -- hej! Cxu la gesinjoroj ne volas atendi nin?

ARNHOLM
Bolette kaj mi prefere iros iom antauxe.

(Li kaj _Bolette_ eliras maldekstre.)

LYNGSTRAND
(ridas silente) Estas tre amuze cxi tie nuntempe. Cxiuj iras ja
duope. Cxiam duope.

HILDE
(postrigardas ilin) Mi jxurus, ke li petadas sxian manon.

LYNGSTRAND
Cxu? Cxu vi ion tian rimarkis?

HILDE
Ho jes. Ne estas malfacile, -- kiam oni uzas siajn okulojn.

LYNGSTRAND
Sed frauxlino Bolette ne akceptas lin. Mi certas.

HILDE
Ne. Cxar sxi trovas, ke li aspektas tre maljuna. Kaj sxi ankaux
kredas, ke li baldaux farigxos kalva.

LYNGSTRAND
Nu, ne estas sole pro _tio_. Sxi tamen ne volus akcepti lin.

HILDE
Kiel vi povas tion scii?

LYNGSTRAND
Jes, cxar estas aliulo, al kiu sxi promesis pensi.

HILDE
Nur pensi?

LYNGSTRAND
Dum li estas for, jes.

HILDE
Ho, do eble estas vi mem, pri kiu sxi pensadu!

LYNGSTRAND
Povus esti.

HILDE
Cxu sxi promesis al vi?

LYNGSTRAND
Jes, imagu, -- sxi promesis! Sed vi ne devas diri al sxi, ke vi
scias.

HILDE
Ho, Dio gardu mian busxon. Mi estos muta kiel la tombo.

LYNGSTRAND
Mi trovas, ke estas vere afable de sxi.

HILDE
Kaj kiam vi revenos hejmen, -- cxu vi volas fiancxinigi sxin? Kaj
poste vin edzigi al sxi?

LYNGSTRAND
Ne, tio ne bone konvenus. Cxar mi ja ne kuragxas pensi pri tiajxo la
unuajn jarojn. Kaj kiam mi fine estos sukcesinta, sxi estos ja tro
maljuna por mi, mi pensas.

HILDE
Sed vi tamen volas, ke sxi restadas cxi tie pensante pri vi?

LYNGSTRAND
Jes, cxar multe utilas al mi. Por mi kiel artisto, vi komprenas. Kaj
sxi povas ja facile tion fari, sxi, kiu mem ne havas veran
vivotaskon. -- Sed gxentila de sxi tio ja tamen estas.

HILDE
Cxu vi opinias, ke vi laboros pli rapide pri la artajxo, kiam vi
scias, ke Bolette sidas cxi tie pensante pri vi?

LYNGSTRAND
Jes, tion mi imagas. Scii, ke ie en la mondo juna, bela kaj silenta
virino, kiu revadas pri mi --. Mi pensas, ke devas esti io -- io --.
Jes, mi ne vere scias kiel nomi gxin.

HILDE
Vi eble pensas -- ekscita?

LYNGSTRAND
Ekscita? Ho jes. Ekscita estas la vorto, kiun mi sercxis. Aux io tia.
(rigardas sxin dum momento) Vi, vi estas inteligenta, frauxlino
Hilde. Vere tre inteligenta vi estas. Kiam mi revenos hejmen, vi
havos proksimume la saman agxon kiel via fratino nun. Eble vi tiam
ankaux aspektos kiel via fratino nun aspektas. Kaj eble vi tiam havos
la saman animon, kian sxi nun havas. Ke vi tiam estos farigxinta
kvazaux sxi kaj vi mem -- en unu staturo por tiel paroli.

HILDE
Cxu vi tion dezirus?

LYNGSTRAND
Mi ne certe scias. Jes, mi kredas. Sed nun -- dum tiu cxi somero --
mi preferas, ke vi nur similu al vi mem. Gxuste tia kia vi estas.

HILDE
Vi sxatas min pli bone tia, cxu?

LYNGSTRAND
Jes, mi tre sxatas vin tia.

HILDE
Hm, -- diru, vi kiu estas artisto, -- cxu vi sxatas, ke mi cxiam iras
hele somervestita?

LYNGSTRAND
Jes, tion mi vere sxatas.

HILDE
Cxu vi trovas, ke la helaj koloroj konvenas al mi?

LYNGSTRAND
Jes, vere delikate la helo konvenas al vi, laux mia gusto.

HILDE
Sed diru, -- vi, kiu estas artisto, -- kiel laux vi mi aperus en
nigra koloro?

LYNGSTRAND
En nigra, frauxlino Hilde?

HILDE
Jes, tute en nigra. Cxu vi trovas, ke mi aperus bela en gxi?

LYNGSTRAND
Nigra ja ne estas por la somertempo. Cetere vi aperus bela ankaux en
nigra. Gxuste vi kun via aspekto.

HILDE
(rigardas antauxen) En nigra gxis la kolo. -- Nigra punta kolumo. --
Nigraj gantoj. -- Kaj longa nigra sxalo malantauxen.

LYNGSTRAND
Se vi tiel vestus vin, frauxlino Hilde, mi dezirus esti pentristo --
kaj mi pentrus junan, delikatan funebrantan vidvinon.

HILDE
Aux junan, funebrantan fiancxinon.

LYNGSTRAND
Jes, por tio vi konvenus pli bone. Sed vi do ne dezirus vesti vin
tiel?

HILDE
Mi ne scias. Sed sxajnas al mi ekscite.

LYNGSTRAND
Ekscite?

HILDE
Ekscite pripensi, jes. (subite montras maldekstren) Ho, vidu _jen_!

LYNGSTRAND
(rigardas tien) La granda angla vaporsxipo! Kaj tute cxe la kajo!

(_Wangel_ kaj _Ellida_ venas antauxen apud la lageto.)

WANGEL
Ne, mi certigas al vi, kara Ellida, -- vi miskomprenas!
(vidas la aliajn) Nu, vi du estas cxi tie? Cxu ne, sinjoro
Lyngstrand, -- gxi ankoraux ne estas en vido?

LYNGSTRAND
La granda anglo?

WANGEL
Jes!

LYNGSTRAND
(montras) Jen gxi kusxas, sinjoro doktoro.

ELLIDA
Ah --! Mi ja sciis.

WANGEL
Jam venis!

LYNGSTRAND
Kvazaux sxtelisto en la nokto, oni povus diri. Tute silente, senbrue.

WANGEL
Vi devas akompani Hilde al la kajo. Rapidigxu! Sxi certe volas
auxskulti la muzikon.

LYNGSTRAND
Jes, ni jxus estis irontaj, sinjoro doktoro.

WANGEL
Ni aliaj eble sekvos poste. Post iom ni venos.

HILDE
(flustras al _Lyngstrand_) Ankaux tiuj du iras duope.

(Sxi kaj _Lyngstrand_ iras tra la gxardeno maldekstren. La kornmuziko
auxdigxas fore cxe la fjordo dum tio kio sekvas.)

ELLIDA
Jam venis! Li estas cxi tie! Jes, jes, -- mi sentas.

WANGEL
Prefere eniru, Ellida. Lasu min paroli kun li sola.

ELLIDA
Ho, -- ne eblas! Ne eblas, mi diras! (ekkrias) Ah, -- cxu vi vidas
lin, Wangel!

(_La fremdulo_ venas de maldekstre kaj haltas sur la vojeto ekster la
barilo.)

LA FREMDULO
(salutas) Bonan vesperon. Jen mi denove estas, Ellida.

ELLIDA
Jes, jes, jes, -- la horo venis.

LA FREMDULO
Vi estas preta por forvojagxi, cxu? Aux cxu ne?

WANGEL
Vi ja mem vidas, ke sxi ne estas.

LA FREMDULO
Mi ne demandas pri vojagxvestoj aux aliaj tiajxoj. Ecx ne plenaj
valizoj. Cxio kion sxi bezonos por la vojagxo, mi havas sursxipe.
Ankaux por kabino mi zorgis. (al _Ellida_) Mi do demandas
vin, cxu vi estas preta min akompani, -- en libereco min akompani?

ELLIDA
(petante) Ho, ne demandu min! Ne tentu min tiel!

(Sxipfajfilo auxdigxas en la foro.)

LA FREMDULO
Nun fajfas la unuan fojon sursxipe. Vi nun devas diri jes aux ne.

ELLIDA
(tordas la manojn) Decido! Decido por la tuta vivo! Neniam plu
resxangxi!

LA FREMDULO
Neniam! Post duona horo estos tro malfrue.

ELLIDA
(rigardas lin eviteme kaj esplore) Kial vi tiel necedige tiras min
al vi?

LA FREMDULO
Cxu ne vi, kiel mi, sentas ke ni du apartenas unu al la alia?

ELLIDA
Pro tiu promeso, cxu?

LA FREMDULO
La promeso neniun ligas. Nek viron, nek virinon. La kialo cxar mi
tiel necedige tenas vin al mi, estas ke mi nenion alian _povas_.

ELLIDA
(malrapide kaj treme) Kial vi ne venis pli frue?

WANGEL
Ellida!

ELLIDA
(ekkrias) Ho, -- tio kio tiras kaj tentas kaj logas -- enen en la
nekonateco! La potenco de la tuta maro koncentrita en tio sola!

(_La fremdulo_ transgrimpas la barelon.)

ELLIDA
(kasxas sin malantaux _Wangel_) Kio estas? Kion vi volas?

LA FREMDULO
Mi vidas -- kaj mi auxdas, Ellida, -- ke fine vi tamen _min_ elektas.

WANGEL
(pasxas kontraux lin) Mia edzino ne havas elekton. Mi rajtas elekti
por sxi kaj havas sxin en mia zorgado. Zorgado, jes! Se vi ne retiros
vin de cxi tie, -- el la lando, -- kaj neniam revenos, -- cxu vi tiam
scias al kio vi riskigos vin?

ELLIDA
Ne, ne, Wangel! Ne tion!

LA FREMDULO
Kion vi volas fari al mi?

WANGEL
Mi volas enkarcerigi vin -- kiel krimulon! Tuj! Jam antaux ol vi
sursxipigxos! Cxar mi scias pri la murdo en Skjoldvik.

ELLIDA
Ho, Wangel, -- kiel povas vi --!

LA FREMDULO
Al tio mi estas preta. Kaj tial -- (tiras revolveron el la
brustposxo) -- tial mi ankaux provizis min per tiu cxi.

ELLIDA
(jxetas sin antaux _Wangel_) Ne, ne, -- ne mortigu lin! Prefere min!

LA FREMDULO
Nek vin, nek lin. Estu trankvila. Tiu cxi estas por propra uzo. Cxar
mi volas vivi kaj morti kiel libera homo.

ELLIDA
(en kreskanta ekscito) Wangel! Lasu min diri al vi, -- diri, kaj li
auxskultu! Vi ja povas reteni min cxi tie! Por tio vi havas potencon
kaj rimedojn! Kaj vi ankaux faros! Sed mian animon, -- cxiujn miajn
pensojn, -- mian logantan sopiron kaj mian avidon, -- _tiujn_ vi ne
povas ligi! Ili volas aspiri kaj celi -- elen en la nekonatecon, --
por kio mi estas kreita -- kaj kiun vi fermis por mi!

WANGEL
(en silenta doloro) Mi vidas, Ellida! Pasxon post pasxo vi glitas
for de mi. La postulo pri tio senfina kaj senlima -- kaj pri la
neatingebla, -- gxi fine pelos vian animon tute en la noktan nigron.

ELLIDA
Ho jes, jes, -- mi sentas -- kvazaux nigraj sensonaj flugiloj super
mi!

WANGEL
Al tio gxi ne venu. Ne trovigxas alia savo por vi. Almenaux mi neniun
alian vidas. Tial -- tial mi lasas -- la negocon nun tuj refarigxi.
-- Nun vi povas elekti vian vojon -- en plena -- plena libereco.

ELLIDA
(momenton fiksrigardas lin kvazaux muta) Cxu vero, -- vero, -- kion
vi diras! Cxu tiel vi pensas -- el via plej interna koro!

WANGEL
Jes, -- el mia plej interna, suferanta koro mi tion pensas.

ELLIDA
Kaj cxu vi _povas_? Cxu vi povas permesi ke tio _okazu_!

WANGEL
Jes, mi povas. Mi povas -- cxar mi amas vin tiel arde.

ELLIDA
(mallauxte kaj treme) Tiel proksime -- tiel intime -- mi do ligigxis
al vi!

WANGEL
Tion efikis la jaroj kaj nia kuna vivo.

ELLIDA
(kunfrapas la manojn) Kaj mi, -- kiu tion ne perceptis!

WANGEL
Viaj pensoj sekvis aliajn vojojn. Sed nun do, -- nun vi estas
komplete liberigita de mi kaj de la mia. Kaj de la miaj. Nun via
gxusta vivo povas -- remetigxi sur -- sur sian gxustan spuron. Cxar
nun vi povas libere elekti. Kaj sub propra respondeco, Ellida.

ELLIDA
(kaptas sian kapon per la manoj kaj rigardas antauxen al _Wangel_)
Libere kaj -- sub respondeco! Ankaux sub respondeco? -- Estas
transformo en tio cxi!

(La sxipfajfilo denove auxdigxas.)

LA FREMDULO
Cxu vi auxdas, Ellida! Nun fajfas la lastan fojon. Venu do!

ELLIDA
(turnas sin al li, rigardas lin fikse kaj diras per forta vocxo:)
Neniam mi sekvos vin post tio cxi!

LA FREMDULO
Vi ne sekvos!

ELLIDA
(krocxas sin al _Wangel_) Ho, -- neniam mi forlasos vin post tio
cxi!

WANGEL
Ellida, -- Ellida!

LA FREMDULO
Do finite?

ELLIDA
Jes! Finite por cxiam!

LA FREMDULO
Mi klare vidas. Estas io, kio estas pli forta ol mia volo.

ELLIDA
Via volo nenion plu potencas super mi. Por mi vi estas morta viro, --
kiu revenis el la maro. Kaj tien reiros. Sed mi ne plu timas vin. Kaj
vi min ne plu logas.

LA FREMDULO
Adiaux, sinjorino. (Li svingas sin trans la barilon.) De nun vi ne
estas pli ol -- trapasinta sxippereo en mia vivo.

(Li eliras maldekstren.)

WANGEL
(rigardas sxin dum momento) Ellida, -- via animo estas kiel la maro.
Gxi havas kaj fluson kaj malfluson. Kio kauxzis la transformon?

ELLIDA
Ho, cxu vi ne komprenas, ke la transformo venis, -- ke la transformo
_devis_ veni -- kiam mi povis elekti en libereco.

WANGEL
Kaj la nekonateco, -- gxi ne logas vin pli?

ELLIDA
Nek logas, nek timigas. Mi povis rigardi en gxin, -- iri en gxin, --
se mi mem estus volinta. Nun mi povis elekti. Tial mi ankaux povis
rezigni.

WANGEL
Mi komencas kompreni vin -- iom post iom. Vi pensas kaj perceptas en
bildoj -- kaj en videblaj aperajxoj. Via sopiro kaj aspiro al la
maro, la logo al li, -- al tiu fremda viro, -- estis esprimo de
vekigxanta kaj kreskanta postulo pri libereco en vi. Nenio alia.

ELLIDA
Ho, mi ne scias, kion diri al tio. Sed vi estis bona kuracisto por
mi. Vi _trovis_, -- kaj vi kuragxis _uzi_ la gxustan rimedon -- la
_solan_, kiu povis helpi min.

WANGEL
Jes, -- en la ekstrema peno kaj dangxero ni kuracistoj kuragxas
multe. -- Sed nun vi do revenos al mi, Ellida?

ELLIDA
Jes, kara, fidela Wangel, -- nun mi revenos al vi. Nun mi povas. Cxar
nun mi venos al vi en libereco, -- libervole, kaj sub respondeco.

WANGEL
(rigardas sxin kore) Ellida! Ellida! Ho, imagu, ke nun ni du povos
vivi tute unu por la alia --

ELLIDA
-- kaj kun kunaj memoroj. Viaj -- kiel ankaux miaj.

WANGEL
Jes, cxu ne, vi kara!

ELLIDA
-- kaj por niaj du infanoj, Wangel!

WANGEL
_Niaj_ vi nomas ilin!

ELLIDA
Tiuj, kiujn mi ne posedas, sed kiujn mi scios gajni.

WANGEL
Niaj --! (kisas gxoje kaj rapide sxiajn manojn) Ho, -- senfinan
dankon pro tiu vorto!

(_Hilde_, _Ballested_, _Lyngstrand_, _Arnholm_ kaj _Bolette_ venas de
maldekstre en la gxardenon.)

(Samtempe multaj el la _junuloj_ de la urbo kaj _somergastoj_ ekstere
sur la vojeto.)

HILDE
(duonlauxte al _Lyngstrand_) Jen vidu -- kiel novgefiancxigxinte sxi
kaj patro aspektas!

BALLESTED
(kiu auxdis sxian eldiron) Estas somera tempo, frauxlineto.

ARNHOLM
(rigardas al _Wangel_ kaj _Ellida_) Nun la anglo forvojagxas.

BOLETTE
(iras al la barilo) De cxi tie oni povas plej bone vidi gxin.

LYNGSTRAND
La lasta vojagxo cxi-jare.

BALLESTED
Baldaux cxiuj markoloj estos fermitaj, kiel diras la poeto. Estas
malgxojige, sinjorino Wangel! Kaj nun ni ja ankaux perdos vin por
ioma tempo. Morgaux vi ja translogxigxos al Skjoldvik, mi auxdas.

WANGEL
Ne, -- ne okazos. Cxar cxi-nokte ni du redecidis.

ARNHOLM
(rigardas ilin alterne) Ah, -- vere!

BOLETTE
(venas antauxen) Patro, -- cxu estas vero!

HILDE
(proksimigxas al _Ellida_) Cxu vi tamen restos cxe ni!

ELLIDA
Jes, kara Hilde, -- se vi volas havi min.

HILDE
(luktante inter ploro kaj gxojo) Ho! -- imagu -- cxu mi volas --!

ARNHOLM
(al _Ellida_) Sed tio cxi estas ja vera surprizo --!

ELLIDA
(ridetas serioze) Nu, jen vidu, sinjoro Arnholm --. Cxu vi memoras,
-- ni parolis pri tio hieraux? Kiam oni farigxis surtera estajxo, --
oni ne facile trovos la vojon reen -- al la maro. Kaj ankaux ne al la
mara vivo.

BALLESTED
Sed estas ja gxuste kiel pri mia mara virino!

ELLIDA
Proksimume, jes.

BALLESTED
Nur kun tiu diferenco ke _la marvirino -- sxi mortos_. La homoj,
kontrauxe, -- ili povas sin aklam-aklimatizi. Jes, jes, -- mi
certigas al vi, sinjorino Wangel, -- ili _povas_ sin a-kli-matizi!

ELLIDA
Jes, en libereco ili povas, sinjoro Ballested.

WANGEL
Kaj sub respondeco, kara Ellida.

ELLIDA
(rapide, etendas al li la manon) Gxuste _tiel_ estas.

(La granda vaporsxipo glitas sensone elen de la fjordo. La muziko
auxdigxas pli proksime sur la tero.)








End of the Project Gutenberg EBook of La Sinjorino el la Maro, by Henrik Ibsen

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA SINJORINO EL LA MARO ***

***** This file should be named 19182.txt or 19182.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/1/9/1/8/19182/

Produced by William Walter Patterson and Andrew Sly

Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
