The Project Gutenberg EBook of La Falo de Usxero-Domo, by Edgar Poe

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: La Falo de Usxero-Domo
       The Fall of the House of Usher

Author: Edgar Poe

Translator: Edwin Grobe

Release Date: January 31, 2006 [EBook #17425]

Language: Esperanto

Character set encoding: ASCII

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA FALO DE USXERO-DOMO ***




Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net






                                   LA
                                  FALO
                                   DE
                              USXERO-DOMO


                                 NOVELO
                                   DE
                             USONA VERKISTO
                            EDGAR ALLAN POE
                              (1809-1849)


                              Esperantigis
                              EDWIN GROBE


                         Arizona-Stelo-Eldonejo
                        1620 North Sunset Drive
                    Tempe, Arizona 85281-1550, Usono
                                  2000




                            Edgar Allan Poe:
                        "LA FALO DE USXERO-DOMO"

                      Origina Anglalingva Titolo:
                    "THE FALL OF THE HOUSE OF USHER"




                         LA FALO DE USXERO-DOMO


Dum la tuta dauxro de teda, malhela, sensona tago en la auxtuno de
la jaro, kiam la nuboj pendis preme kaj malalte en la cxielo, mi
pasis sola, sur cxevalo, tra malkutime morna kamparregiono; kaj
finfine min trovis, dum estigxis la vesperaj ombroj, cxe vidpunkto
pri la melankolia Usxero-Domo. Mi malscias la kialon de tio--sed je
la unua ekvido pri la konstruajxo, sento de netolerebla malfelicxo
invadis mian spiriton. Mi diras "netolerebla" cxar trankviligis
tiun senton nenia duonplezuriga (cxar poezia) sensaco kiun kutime
registras la menso alfronte al la plej severaj naturaj bildoj pri
sovagxeco aux teruro. Mi rigardis la scenon antaux mi--la nuran
domon kaj la simplajn pejzagxtrajtojn de la bieno--la mornajn
murojn--la malplenajn okulaspektajn fenestrojn--kelkajn fetorajn
kareksojn--kaj kelkajn blankajn trunkojn de putrintaj arboj--kun
nepra depremo de animo kiun mi scipovas kompari kun nenia surtera
sensaco pli tauxge ol kun la postrevo de opiofestinto--la amara
replongxo en cxiutagan vivadon--la malbelega forfalo de la vualo.
Ekestis glaciigxo, sinkado, malsanigxo de la koro--senkompensa
morneco de pensado kiun sukcesis survojigi gxis sublimeco nenia
premego de la imagpovo. Kio--mi pauxzis por primediti la temon--kio
min tiom maltrankviligis dum mi rigardis Usxero-Domon? Estis mistero
nepre nesolvebla; cetere mi malsukcesis barakti kun la ombraj
fantazioj kiuj min kunpremis dum mi meditadis. Mi devis min turni al
la maltauxga konkludo ke, dum sendube ja ekzistas kombinoj de tre
simplaj naturaj objektoj havantaj la povon nin tiel afekcii, tamen
la analizo de tiu povo nombrigxas inter konsideradoj preterpasantaj
nian komprenon. Eblas, mi pensis, ke simpla malsama arangxo de la
trajtoj de la sceno, de la detaloj de la bildo, suficxos por aliigi
aux ecx entute nuligi ties kapablon fari malfelicxan efekton; kaj,
responde al tiu hipotezo, mi bridrimenis mian cxevalon cxe la kruta
bordo de nigra kaj nebularda lageto kusxanta en senbrua heleco apud
la logxejo kaj subenrigardis--sed kun tremego ecx pli ekscitanta ol
antauxe--la rearangxitajn kaj inversigitajn bildojn pri la griza
karekso kaj la makabraj arbotrunkoj kaj la okulsimilaj fenestroj.

Tamen en cxi tiu domego de morneco mi nun celis gastadi dum kelkaj
semajnoj. Gxia proprietanto, Roderiko Usxero, estis unu el miaj
plej intimaj amikoj dum nia knabeco; tamen multaj jaroj forpasis
ekde nia lasta renkontigxo. Letero, tamen, atingintis min en fora
regiono de la lando--letero de li--kiu, pro sia senbride petema
karaktero, invitis nur vivpersonan respondon. La manuskripto vidigis
indicojn pri nervoza maltrankvilo. La leterinto priparolis seriozegan
korpan malsanon--mensan malsanon kiu lin premas--kaj pri sincera
deziro vidi min, kiel lian plej bonan, kaj efektive solan amikon,
kun la celo, pere de la plezuro de mia kompanio, iom malpligrandigi
lian malsanon. Estis la maniero en kiu diritis cxio tio, kaj
multe pli--estis la sxajna _koreco_ kiu akompanis la peton--kiu
malpermesis min heziti; rezulte mi obeis tujege kion mi dauxre
konsideris ege malkutima alvoko.

Kvankam, kiel knaboj, ni estis ecx intimaj kunirantoj, mi malmulte
sciis tamen pri mia amiko. Lia distancemo estis cxiam ekscesa
kaj konstanta. Mi konsciis tamen ke lia ege antikva familio
estis fama, jam en forpasintaj epokoj, por aparta sensivo de
temperamento sin montranta, dum longaj periodoj, en multaj verkoj
de lauxdeginda arto kaj, pli lastatempe, en ripetitaj faroj de
malavarega sed senfanfarona almozo, kaj cetere en pasia sindedicxo
al la komplikajxoj, eble ecx pli ol al la tradiciaj kaj facile
rekoneblaj belecoj, de la muzikaj sciencoj. Mi eksciis ankaux la ege
rimarkindan fakton ke la tigo de la Usxera gento, kvankam gxuante
longtempajn honorojn, neniam fondis dauxran brancxon; alivorte, ke
la tuta familio sin limigis al rekta devenlinio kaj cxiam, krom ege
malgravaj kaj ege provizoraj varioj, ade sin limigas tiel. Estis tiu
manko, mi konsideris, primeditante la perfektan mantenadon de la
lokalo kaj la agnoskatan karakteron de la gento, kaj spekulativante
pri la ebla influo kiun la unua, dum la longa preterpaso de
jarcentoj, povintus trudi al la alia--estis tiu manko, eble, de
akcesora idaro, kaj la rezultinta sendevia transdono, de patro al
filo, de la hereda posedajxo kun la nomo, kiu, finfine, tiomagrade
kunidentigis la du ke la origina nomo de la bieno aliigxis en la
kuriozan kaj dubasencan nomon "Usxero-Domo"--nomon sxajnantan
ampleksi en la mensoj de la kamparanaro gxin uzanta, kaj la familion
kaj la familian domon.

Mi diris ke la sola rezulto de mia iom knabeca eksperimento--mia
subenrigardado en la lageton--estis pliprofundigo de la unua
malkutima efekto. Estas sendube ke la konscio pri la rapida
pligrandigo de mia supersticxo--cxar kial mi hezitu gxin nomi
tia?--utilis cxefe por plirapidigi tiun pligrandigon mem. Jam de
longa tempo mi konscias ke tia estas la paradoksa legxo pri cxiuj
sentoj bazitaj sur la teruro. Kaj eble pro tiu sola kialo okazis ke,
kiam denove mi levis la rigardon gxis la domo mem, for de ties bildo
en la lageto, ekkreskis en mia menso stranga fantazio--fantazio
tiel ridinda ke mi konsentas gxin mencii nur por elmontri la viglan
forton de la sensacoj kiuj min premis. Mi tiel aktivigintis mian
imagpovon ke mi komencis pensi efektive ke super la tutaj domego kaj
bieno pendas etoso propra nur al ili kaj al ilia cxirkauxejo--etoso
havanta nenian rilaton kun la aero de la cxielo, sed levigxinta el la
putrintaj arboj kaj la griza muro kaj la silenta lageto--pesta kaj
mistika vaporo, malhela, malenergia, apenaux videbla, plumba.

Forskuinte de sur mia spirito tion kio povintus esti nur songxo, mi
rigardis pli proksimdetale la veran aspekton de la konstruajxo. Gxia
cxefa trajto sxajnis esti tiu de ekscesa antikveco. La miskolorigxo
kauxzita de la forpasintaj epokoj estis granda. Etaj fungoj sin
sternintis sur la tutan eksterajxon kaj pendis el la aleroj en
subtila, implikita retajxo. Malgraux tio videblis tamen nenia
eksterordinara kadukeco. Forfalintis nenia parto de la masonajxo;
kaj sxajnis esti sovagxa malkonformeco inter ties dauxre perfekta
kunligo de eroj kaj la dispecigxanta stato de la unuopaj sxtonoj.
Tiurilate la situacio multe memorigis al mi la sxajnigan tutecon
de malnova lignajxo putrinta dum longaj jaroj en iu forgesita
kelo sen difektigxi pro la interrompa spirado de la ekstera aero.
Krom tiu indikajxo pri vastskala putreco, tamen, la konstruajxo
elmontris malmultajn signojn pri malstabileco. Eble la rigardo de
kontrolanta observanto konstatintus apenaux percepteblan fendeton,
kiu, etendigxante ekde la tegmento de la domo sur la fasado, estigis
vojon suben laux la muro en zigzaga direkto, gxis sin perdigi en la
morozajn akvojn de la lageto.

Rimarkinte tiujn aspektajxojn, mi rajdis trans mallongan digvojon
gxis la domo. Atendanta servanto ricevis mian cxevalon kaj mi eniris
la gotikan arkopasejon de la halo. Sxtelpasxa valeto kondukis min de
tie, en silento, tra multaj malhelaj kaj kompleksaj koridoroj gxis
la laborejo de sia mastro. Multe da tio kion mi renkontis survoje
helpis, mi malscias kiel, pligrandigi la malklarajn sentojn pri kiuj
mi jam parolis. Dum la objektoj min cxirkauxantaj--dum la cxizajxoj
de la plafonoj, la sombraj tapiserioj sur la muroj, la ebona nigreco
de la plankoj, kaj la fantasmagoriaj armoriaj trofeoj kiuj klakadis
dum mi preterpasis, estis nur aferoj al kiuj, aux similaj al tiuj
al kiuj mi jam alkutimigxis ekde mia infaneco--dum mi malkuragxis
malagnoski kiom konata estas cxio tio--tamen mi miris ekkonsciante
kiom malkonataj estas la fantazioj kiujn estigis tiuj kutimaj bildoj.
Sur unu el la sxtuparoj mi renkontis la familian kuraciston. Lia
mieno, mi pensis, elmontris kunmiksitan aspekton de malnobla ruzado
kaj perplekseco. Li salutis min timege kaj preterpasis. Jxetgeste nun
la servanto malfermis pordon kaj min kondukis antaux sian mastron.

La cxambro en kiu mi min trovis estis ege granda kaj alta. La
fenestroj estis longaj, mallargxaj kaj pintigitaj kaj situis tiom
for disde la nigra kverka planko ke nepre maleblis ilin atingi
de interne. Malfortaj briletoj de rugxigita lumo malfermis vojon
tra la pergoligitaj vitroj kaj helpis suficxe distingigi la plej
elstarantajn objektojn de la cxirkauxejo; la rigardo penadis
sensukcese tamen atingi la plej malproksimajn angulojn de la cxambro
kaj la kasxanguletojn de la volbigita kaj fretigita plafono. Malhelaj
drapajxoj surpendis la murojn. La gxenerala meblaro estis abunda,
senkomforta, antikva kaj cxifona. Multaj libroj kaj muzikiloj
cxirkauxkusxis en sporada arangxo, sed sen vigligi la scenon. Mi
sentis min kvazaux enspiri etoson de malgxojo. Aspekto de severa,
profunda kaj nereacxetebla melankolio surpendis kaj trapenetris
cxion.

Je mia eniro, Usxero starigxis el sofo sur kiu li kusxis plenlonge
kaj min salutis kun vigla varmeco kiu enhavis, laux mia unua takso,
iom troigitan afablecon--la retenitan agon de enuigita mondcivitano.
Ekrigardeto tamen sur lian vizagxon min konvinkis pri lia nepra
sincereco. Ni sidigxis kaj dum kelkaj momentoj, dum li diris nenian
vorton, mi lin spektadis kun sento duonkompata, duonmira. Efektive,
neniam antauxe viro tiom multe sxangxigxis en tiom mallonga periodo
kiom Roderiko Usxero! Nur malfacile mi sukcesis rekoni en la pala
estajxo sidanta antaux mi la kunulon de mia frua knabeco. Tamen la
karaktero de lia vizagxo estintis en cxiuj momentoj rimarkinda.
Kadavera hauxtkoloro; okuloj grandaj, likvajxaj, preterkompare
lumaj; lipoj iom maldikaj kaj ege palaj, sed havantaj belegan
kurbigxon; nazo de delikata hebrea formo, sed kun largxeco de
spirtruoj malkutima en similaj korperoj; gracie muldita mentono,
indikanta pro sia manko de prominenco mankon de morala energio;
hararo de pli ol retaspekta moleco kaj maldenseco; tiuj trajtoj, kun
preterkutima etendigxo super la regionoj de la tempio, kunkonsistigis
vizagxon malfacile forgesotan. Kaj nun en la nura troigo de la
reganta karaktero de tiuj trajtoj, kaj de la mieno kiun ili kutimis
elmontri, vidigxis tioma sxangxigxo ke mi malcertis al kiu mi
parolis. La nun makabra paleco de la hauxto, kaj la nun mirakla
heleco de la okuloj, antaux cxio surprizis kaj ecx mirigis min.
Cetere la silkan hararon li permesintis kreski senatente, kaj dum,
en sia sovagxa filandra teksturo, gxi ne falis, sed sxvebis cxirkaux
la vizagxo, mi malscipovis, ecx strebegante, rilatigi tiun arabeskan
mienon kun iu ajn koncepto pri simpla humaneco.

En la maniero de mia amiko tujege mirigis min ioma nekohereco,
ioma nekonstanteco; kaj baldaux mi konsciis ke tio fontas el
sinsekvo da malfortaj kaj malutilaj baraktoj supervenki kutiman
trepidadon--troabundan nervozan maltrankvilon. Por io de tiu speco
efektive jam min pretigis ne nur lia letero, sed ankaux memorajxoj
pri kelkaj knabecaj trajtoj, kaj konkludoj estigitaj de liaj strangaj
fizika strukturo kaj temperamento. Lia farado estis alterne viveca
kaj pauxta. Lia vocxo sxangxigxis rapide de trema hezitado (kiam
liaj animalaj spiritoj sxajnis stari en nepra kadukeco) al tiu speco
de energia precizado--tiu abrupta, peza, senurgxa, kavernsona
eldirmaniero--tiu plumba, memekvilibrita kaj sendifekte modulita
guturala eldirarto kiun ni konstatas cxe la perdita ebriulo aux la
malrevalorigebla opimangxanto, dum la periodoj de lia plej intensa
ekscitigxo.

Estis tial ke li parolis pri la celo de mia vizito, pri sia sincera
deziro vidi min, kaj la konsolo kiun li atendis ke mi liveru al li.
Li diskutis, iom longadetale, kion li konsideris esti la karaktero
de lia malsano. Temis, li diris, pri konstitucia kaj familia malico
pri kiu li malesperas malkovri solvon--simpla nervoza kondicxo, li
aldonis tujege, kiu baldaux sendube forpasos. Tio sin elmontris en
arego da kontrauxnaturaj sensacoj. Kelkaj el tiuj, dum li priskribis
ilin, min interesis kaj mistifikis; kvankam, eble, la terminoj kaj
la gxenerala maniero de la rakontado min surpezis. Li multe suferis
pro morba akreco de la sensoj; nur la plej sensaporaj mangxajxoj
tolereblis al li; lia korpo konsentis surporti nur vestajxojn
havantajn specialan teksturon; lin gxenis la odoroj de cxiuj floroj;
torturis liajn okulojn ecx la plej malforta lumo; kaj nur kelkaj
apartaj sonoj, tiuj de kordinstrumentoj, malsukcesis plenigi lin je
hororo.

De anomalia terurspecio mi taksis lin servodevigita sklavo. "Mi
pereos," li diris, "_devige_ mi pereos en tiu lamentinda frenezio.
Tiel, tiel, kaj en nenia alia maniero, mi finperdigxos. Mi timegas
la eventojn de la estonteco, ne pro ili mem, sed pro iliaj rezultoj.
Mi tremegas antaux la penso pri iu ajn okazontajxo, ecx la plej
sensignifa, povonta estigi premon sur tiun netolereblan maltrankvilon
de animo. Mi spertas, efektive, nenian malamon al dangxero, krom
rilate al ties nepra rezulto--teruro. En tiu senkuragxa--en tiu
bedauxrinda stato--mi pensas ke baldaux aux post baldaux alvenos la
periodo kiam necesos ke mi forlasu mian vivon kaj mian mensan sanon
kune, okaze de iu lukto kun la makabra fantomo: TIMO."

Mi eksciis, aldone, iom post iom, kaj pere de interrompitaj kaj
dubasencaj indicoj, ceteran malkomunan trajton de lia mensa stato.
Katenis lin kelkaj supersticxaj efektoj rilate al la domo kiun li
enlogxis kaj kiun, jam de multaj jaroj, li neniam eliris--pro influo
kies supozita potenco li priskribis al mi en terminoj tro malklaraj
por ke mi ilin ripetu cxi-tie--influo efektivigita sur lian
spiriton, rezulte de longa suferado, li diris, far kelkaj strangajxoj
de la nuraj formo kaj substanco de lia familia domego--efekto
kiun la _fizika_ aspekto de la grizaj muroj kaj turetoj, kaj de la
malklara lageto kiun enrigardis tiuj cxiuj, trudis finfine al la
_spirito_ de lia ekzisto.

Li agnoskis tamen, kvankam hezite, ke granda parto de la stranga
malgxojo kiu lin tiel torturis devenis sendube de pli natura
kaj ege pli palpebla fonto--de la severa kaj longe dauxranta
malsano--efektive de la versxajne okazonta dissigxo--de tenere
amata fratino--lia sola kunestanto dum longaj jaroj--lia lasta
kaj sola parenco en la mondo. "Sxia forpaso," li diris, kun amareco
kiun neniam mi forgesos, "lin postlasos (lin la senesperan kaj la
malfortan) la lasta de la antikva Usxero-gento." Dum li parolis,
Damo Madelino (cxar tiel sxi nomigxis) trapasis malrapide foran
parton de la cxambro kaj, sen konscii pri mia cxeesto, malaperis. Mi
rigardis sxin kun nepra surprizo kunmiksita kun timego--tamen mi
malsukcesis ekspliki tiajn sentojn. Sensaco de stuporo ekpremis min
dum mia rigardo postsekvis sxiajn forirantajn pasxojn. Kiam iu pordo
fermigxis finfine post sxi, mia rigardo sercxis instinkte kaj avide
la vizagxon de la frato--sed li kasxintis gxin en la manoj kaj mi
rimarkis nur tion ke pli ol kutima paleco sternigxis sur la marasmaj
fingroj tra kiuj gutetis multaj pasiaj larmoj.

La malsano de Damo Madelino jam longan tempon rezistis la lertecon
de sxiaj kuracistoj. Konstanta apatio, iompostioma forvelkado
de la persono, kaj oftaj kvankam efemeraj tendencoj de parte
katalepsia karaktero estis la malkutima diagnozo. Gxis nun sxi
kontrauxstaris senmanke la premon de sia malsano kaj malkonsentis
finfine sin enlitigi; sed dum la vespero de mia alveno cxe la domo,
sxi cedis (kiel sxia frato min informis en la nokto kun nedirebla
maltrankvilego) al la sterna potenco de la detruanto; kaj mi eksciis
ke la ekvido gxuita de mi pri sxia persono estos sendube la lasta
kiun mi gxuos--ke la damon, almenaux en viva stato, mi ne plu vidos.

Dum pluraj sekvintaj tagoj sxian nomon menciis nek Usxero nek mi;
kaj dum tiu periodo mi min okupis pri seriozaj klopodoj mildigi
la melankolion de mia amiko. Ni kunpentris kaj kunlegis; aux mi
auxskultis, kvazaux en songxo, la sovagxajn improvizadojn de lia
parolanta gitaro. Kaj tial, dum pli kaj pli intima proksimeco
kondukis min pli kaj pli senrezerve en la kasxejojn de lia spirito,
des pli amare mi konsciis la senutilon de cxiu klopodo felicxigi
menson el kiu malheleco, kvazaux iminenta pozitiva valoro,
elversxigxis sur cxiujn objektojn de la morala kaj la fizika
universo, en unu sencxesa radiado de malgxojo.

Cxiam mi retenos memorajxon pri la multaj solenaj horoj kiujn
mi pasigis tiumaniere en soleco kun la mastro de Usxero-Domo.
Tamen malsukcese mi entreprenus transliveri ideon pri la preciza
karaktero de la studoj aux la okupadoj en kiuj li min aktivigis
aux al kiuj li malfermis al mi la vojon. Ekscitigxema kaj ege
kolerema idealismo jxetis sulfuran glaceon sur cxion. Liaj longaj
improvizitaj lamentokantoj sin auxdigos cxiam en miaj oreloj. Inter
aliaj kantoj, mi retenas dolorige en la menso apartan malkutiman
perversajxon kaj ampleksajxon pri la sovagxa melodio de la lasta
valso de Fon-Vebero. El la pentrajxoj pri kiuj meditadis lia komplika
fantazio, kaj kiuj kreskis, tusxon post tusxo, en svagecon pri kiu
mi tremegis des pli entuziasme, cxar mi tremegis sen konscii la
kialon;--el la pentrajxoj (tiom vivecaj iliaj bildoj postrestas
nun antaux mi) vane mi penadis eligi pli ol eta parto disponebla al
la traktopovo de nuraj vortoj. Pro la nepra simpleco, pro la nudeco
de siaj desegnajxoj, li altiris kaj mirigis atenton. Se iam homa
estajxo pentris ideon, tiu estajxo estis Roderiko Usxero. Por mi
almenaux--en la cirkonstancoj tiam min cxirkauxantaj--ellevigxis
el la puraj abstraktajxoj kiujn la hipokondriulo penadis jxeti sur
sian drelikon, intenseco de netolerebla mirego, de kiu nenian ombron
mi sentis ecx gxis nun starante en kontemplado antaux la agnoskite
brilaj tamen tro konkretaj revajxoj de Fuselio.

Unu el la fantasmagoriaj konceptajxoj de mia amiko, partoprenantan
malpli rigide en la spirito de abstraktado, mi penadu priskribi,
kvankam nur ombrakopie, en vortoj. Malgranda pentrajxo bildigis
la internajxon de ege longa kaj ortangula volbo aux tunelo, kun
malaltaj muroj, glataj, blankaj, seninterrompaj, senaparataj. Kelkaj
akcesoraj trajtoj de la desegnajxo bone agis por komprenigi ke cxi
tiu elfosajxo situas je ege profunda distanco sub la surfaco de la
tero. Nenia elirejo videblis en iu ajn parto de ties vasta etendajxo,
kaj vidigxis nenia torcxo nek alia artefarita lumfonto; tamen tajdego
de intensaj radioj transruligxis cxie kaj banis la tutajxon en
makabra kaj maldeca pompo.

Mi jxus parolis pri tiu morba stato de la auxdnervo kiu
netolerebligis al la suferanto cxiun muzikon, krom kelkaj efektoj
de kordinstrumentoj. Estis, eble, la mallargxaj etendoj al kiuj li
sin limigis sur la gitaro kiuj naskigis, grandaparte, la fantazian
karakteron de liaj prezentadoj. Sed la arda _facileco_ de liaj
_improvizadoj_ maleksplikeblis. Ili fontis, versxajne, kaj en la
notoj kaj en la vortoj de liaj strangaj fantaziajxoj (cxar ne malofte
li sin akompanis per vortrimaj improvizajxoj) el tiuj intensaj mensaj
sinatento kaj koncentrado kiujn mi menciis antauxe, observeblajn,
laux mia dirajxo, nur dum apartaj momentoj de la plej alta artefarita
ekscitigxo. La vortojn de unu el tiuj rapsodioj mi facile memoras.
Gxi imponis al mi des pli forte, eble, tia kian li gxin havigis
al mi, cxar en la suba aux mistika fluo de ties signifo mi kredis
percepti, kaj je la unua fojo, plenan konscion cxe Usxero pri la
sxanceligxado de lia altnivela racio sur ties trono. La versoj, kiuj
titoligxis "La Hantita Palaco," tekstis proksimume, se ne lauxvorte,
jene:

                                  I

               En la plej verda el niaj valoj,
               De bonaj angxeloj enlogxata,
               Foje bela kaj eleganta palaco--
               Radianta palaco--levis la kapon.
               En la dominio de monarko Penso--
               Gxi staris tie!
               Neniam serafo etendis flugilon
               Super teksajxo ecx duone tiel bela.

                                 II

               Standardoj flavaj, gloraj, orkoloraj,
               Sur ties tegmento flirtis kaj sxvebis;
               (Tio--cxio tio--okazis en la antikva
               Tempo de multantauxaj tagoj)
               Kaj cxiu delikata venteto kiu lantis,
               En tiu dolcxa tiamo,
               Laux la remparoj, plumhava kaj pala,
               Foriris estigxinte flugilhava odoro.

                                 III

               Vagpromenantoj en tiu felicxa valo
               Tra du brillumaj fenestroj vidis
               Spiritojn movigxantajn muzike
               Laux bone agordita liutlegxo,
               Cxirkaux trono, kie sidante
               (Nova Porfirio!)
               En majesteco konforma kun lia gloro,
               Videblis la estro de la regno.

                                 IV

               Kaj tute perl- kaj rubenbrila
               Estis la bela palacopordego,
               Tra kiu alvenis fluante, fluante, fluante
               Kaj sencxese scintilante,
               Ehxoaro kies sola placxa
               Tasko estis lauxdkanti,
               En vocxoj de supera beleco,
               La spriton kaj la sagxecon de sia rego.

                                  V

               Sed malicajxoj, en roboj de malgxojo,
               Atakis la altan bienon de la monarko;
               (Ho, ni lamentu, cxar neniam nova mateno
               Tagigxos super li, cxagrenito!)
               Kaj, cxirkaux lia logxejo, la gloro
               Kiu rugxigxis kaj ekfloris
               Estas nur malhele memorita legendo
               Pri enterigitaj tempoj.

                                 VI

               Kaj hodiauxaj vojagxantoj en tiu valo,
               Tra la rugxlumaj fenestroj, vidas
               Vastajn formojn kiuj movigxas fantazie
               Laux disonanca melodio;
               Dum, kvazaux rapida makabra rivero,
               Tra la pala pordego,
               Malbelega estajxaro elhastas sencxese,
               Kaj ridas--sed ne plu ridetas.

Mi bone memoras ke sugestoj estigitaj de tiu balado nin kondukis
en pensvojon sur kiu evidentigxis opinio de Usxero kiun mi mencias
malpli pro ties noveco (cxar aliaj homoj tiel opiniis) ol pro la
persisto kun kiu li gxin proponis. Tiu opinio, en ties gxenerala
formo, asertis la sensivecon de cxiuj vegetajxoj. Sed, en lia
malbonordita fantazio la opinio alprenis pli auxdacan karakteron kaj
transpasxis, en kelkaj kondicxoj, en la regnon de aferoj neorganikaj.
Mankas al mi vortoj por esprimi la tutan etendon aux la sinceran
_entuziasmon_ de lia konvinko. La kredo tamen rilatis (kiel mi
sugestetis antauxe) al la grizaj sxtonoj de la logxejo de liaj
antauxpatroj. La kondicxoj de la sensiveco plenumigxis, li imagis,
en la arangxsistemo de tiuj sxtonoj--en la ordo laux kiu ili estis
apudmetitaj, kaj ankaux en tiu de la multaj fungoj sternitaj sur
ili kaj de la putrintaj arboj cxirkauxstarantaj--antaux cxio en la
longtempa seninterrompa dauxro de tiu arangxo kaj en ties duobligo
en la trankvilaj akvoj de la lageto. La indicaro--la indicaro pri
tiu sensiveco--videblis, li diris, (kaj cxi tie mi eksaltetis
dum li parolis) en la iompostioma tamen neprega kondensado de
propra atmosfero ilia cxirkaux la akvoj kaj la muroj. La rezulto
elmontrigxis, li aldonis, en tiu silenta, tamen gxenega kaj terura
influo forminta dum jarcentoj la sortojn de lia familio, kaj farinta
de _li_ tion kion mi vidis--tion kio li nun estis. Komentadon tiaj
opinioj malbezonas kaj neniajn komentojn mi faru.

Niaj libroj--la libroj konsistingintaj dum jaroj ne malgrandan
parton de la mensa ekzisto de la malsanulo--nepre tauxgis, kiel
oni rajtas supozi, al tiu fantoma karaktero. Ni kunstudis atentege
verkojn kiel _Verdverdo kaj Verdflavo_ de Graseto; _Belfegoro_
de Makjavelio; _Cxielo kaj Infero_ de Svedenborgo; _La Subtera
Vojagxo de Nikolao Klimo_ de Holbergo; _Kiromancio_ de Roberto
Fludo, tiun de Johano de Indagxineo, kaj tiun de Delacxambro;
_Vojagxo en la Bluan Distancon_ de Tiko, kaj _Urbo de la Suno_ de
Kampanelo. Nia plej sxatata volumo estis malgranda oktava eldono de
_Directorium Inquisitorium_, de la Dominikano Ejmeriko de Gxirono;
kaj estis partajxoj de _Pomponius Mela_, pri la malnovaj afrikaj
satirusoj kaj egiptajxoj super kiuj Usxero sidis en primeditado
dum horoj. Plejmulte placxis al li tamen tralegi precipe raran kaj
kuriozan libron en kvartaj gotikajxoj--manlibron de forgesita
eklezio--_Vigiliae Mortuorum Chorum Ecclesiae Maguntinae_.

Mi malsukcesis malpensi pri la sovagxa ceremoniaro de tiu verko
kaj ties probabla influo sur la hipokondriulon kiam, iun vesperon,
dirinte abrupte al mi ke Damo Madelino ne plu ekzistas, li deklaris
sian intencon konservi sxian kadavron dum du semajnoj (antaux ties
fina enterigo) en unu el la multaj keloj situantaj interne de la
cxefmuroj de la konstruajxo. La praktikan kialon tamen por tiu
malkutima procedo mi pensis malhavi la rajton kontrauxstari. Kondukis
la fraton al tiu decido (tiel li diris al mi) lia konsiderado pri la
malkutima karaktero de la malsano de la mortinto, kelkaj maldiskretaj
kaj avidaj demandoj flanke de sxiaj kuracistoj, kaj la fora kaj
malkasxita loko de la familia tombejo. Mi malneu ke, rememorante la
sinistran mienon de la homo kiun mi renkontis sur la sxtuparo en la
tago de mia alveno cxe la domo, mi sentis nenian deziron malaprobi
kion mi taksis plej favore maldangxera kaj neniel kontrauxnatura
antauxzorgo.

Responde al la peto de Usxero, personamane mi helpis lin arangxi
la provizoran entombigon. Kiam la kadavro ekestis en la cxerko, ni
ambaux, kaj nur ni, gxin alportis al ties ripozejo. La kelo en kiu
ni gxin deponis (kaj kiu dum tiom longa tempo restintis en fermado
ke niaj torcxoj, duonsufokite en gxia prema atmosfero, disponigis al
ni malmultan oportunon por kontrolado) estis malgranda, malseka kaj
nepre malhavis rimedon per kiu enirigi lumon; lokigxante, je granda
profundeco, neprege sub tiu parto de la konstruajxo kiun enestis mia
persona cxambraro. Gxi plenumis, versxajne, en foraj feuxdaj epokoj,
la malbonegan rolon de karcero kaj, en postaj tagoj, tiun de deponejo
por pulvo aux alia ege bruliva materio, cxar parto de ties planko,
kaj la tuta internajxo de longa arkopasejo tra kiu ni gxin atingis,
estis zorge tegita je kupro. La pordego, farite el masiva fero, estis
simile sxirmita. Gxia pezego faris malkutime akutan raspan sonon dum
gxi movigxis sur siaj cxarniroj.

Subenmetinte nian malgxojigan sxargxon sur stablojn en tiu regiono
de hororo, ni iom flankenturnis la ankoraux malsxrauxbitan kovrilon
de la cxerko kaj rigardis la vizagxon de la enlogxanto. Rimarkinda
simileco inter frato kaj fratino nun je la unua fojo altiris mian
atenton; kaj Usxero, diveninte eble miajn pensojn, elmurmuris kelkajn
vortojn informantajn ke la mortinto kaj li estis gegxemeloj kaj ke
cxiam ekzistis inter ili simpatioj de apenaux komprenebla karaktero.
Niaj rigardoj restis tamen malmultlonge sur la virino--cxar maleblis
sxin rigardi senmire. La malsano tiel entombiginta sxin en la pleneco
de la juneco, postlasis, kiel ofte okazas en cxiuj malsanoj de ege
katalepsia karaktero, la similajxon de pala rugxigxo sur la brusto
kaj la vizagxo, kaj sur la lipoj tiun suspektinde lantan rideton
kiu estas tiel terura en la morto. Ni remetis kaj sxrauxbfiksis
la kovrilon kaj, sxlosinte la feran pordegon, sekvis nian vojon,
penadege, gxis la apenaux malpli malgajajn cxambrarojn de la supra
parto de la domo.

Kaj nun, post kelkaj tagoj de amara lamentado, videbla sxangxigxo
agis sur la trajtojn de la mensa malsano de mia amiko. Lia kutima
maniero malaperis. Siajn ordinarajn okupojn li malatentis aux
forgesis. Li vagiradis de cxambro al cxambro kun hasta, malkonstanta
kaj sencela pasxo. La paleco de lia vizagxo alprenis, se tiajxo
eblas, pli makabran koloron--sed la lumeco de liaj okuloj nepre
estingigxintis. La antauxe malofta rauxketeco de lia vocxo ne plu
auxdigxis; kaj tremega vibradeto, kvazaux kauxzite de nepra teruro,
karakterizis seninterrompe lian eldiradon. Estis momentoj, efektive,
kiam mi pensis ke lia sencxese agitata menso baraktas sub la pezo
de iu premega sekreto por malkovri kiun li penadas naskigi la
bezonatan kuragxon. Alifoje mi devis konkludi ke cxio nur fontas el
la malklarigeblaj kapricoj de la frenezio, cxar mi vidis lin spektadi
malplenejojn dum horoj, en pozo de la plej profunda atento, kvazaux
auxskultante iun imagan sonon. Malmirinde estas ke lia kondicxo min
teruris--min infektis. Mi sentis supervenketi min, sxtelpasxe sed
konstantaritme, la sovagxajn influojn de liaj personaj fantaziaj
tamen imponegaj supersticxoj.

Estis precipe, kiam mi enlitigxis malfruhore en la nokto de la
sep-oka tago post kiam ni deponis Damon Madelinon en la karceron, ke
mi spertis la plenan potencon de tiaj sentoj. La dormo malkonsentis
alproksimigxi mian liton--dum pli kaj pli forlantis la horoj. Mi
penadis nuligi per logika rezonado la nervozecon kiu min regis. Mi
strebis kredi ke pri granda parto, se ne pri la tutajxo de tio kion
mi sentis, respondecas la mistifika influo de la morna meblaro de
la cxambro--la malhelaj kaj cxifonigitaj drapajxoj kiuj, torture
ekvigligite far la spirado de levigxanta sxtormo, sxanceligxis
maltrankvile tien kaj reen sur la muroj kaj susuris malcerte inter
la ornamajxoj de la lito. Sed miaj klopodoj vanis. Malbridebla
tremado invadis iom post iom mian korpon; kaj, finfine, sur mian
koron mem sidigxis inkubo de nepre senkiala timo. Forskuante tion per
anhelo kaj luktogesto, mi min levis sur la kusenoj kaj, sincerege
fiksrigardante la intensan malhelon de la cxambro, auxskultis--mi
malscias la kialon, sed instinkta spirito min instigis--kelkajn
mallauxtajn kaj malklarajn sonojn devenantajn, tra la pauxzoj de la
sxtormo, kaj je longaj intertempoj, mi malsciis de kie. Supervenkite
de intensa sento de hororo, neklarigebla kaj netolerebla, jxethaste
mi vestigxis (cxar mi pensis ne plu povi dormi dum la nokto) kaj
strebis min eligi el la lamentinda kondicxo en kiun mi falintis, per
rapida cxirkauxpromenado, tien kaj reen, en la cxambraro.

Mi plenumis nur kelkajn cxirkauxiradojn en tiu maniero kiam malpeza
pasxsono sur najbara sxtuparo min atentigis. Baldaux mi gxin rekonis
kiel tiun de Usxero. La sekvintan momenton li frapsonis, kun delikata
tusxo, cxe mia pordo kaj eniris, portante lampon. Lia vizagxo estis,
kiel kutime, kadavre pala--sed aldone enestis lian rigardon speco
de freneza gxojego--en lia tuta konduto vidigxis speco de versxajne
retenita _histerio_. Lia maniero min konsternegis--sed io ajn
prefereblis al la soleco kiun mi tolerintis dum tiom longa tempo, kaj
mi ecx antauxgxuis lian kuneston kiel konsolon.

"Kaj cxu vi gxin ne vidis?" li diris abrupte, cxirkauxrigardinte
fikse en silento dum kelkaj momentoj--"cxu tial vi ne vidis
gxin?--nu, atendu! gxin vi ja vidos." Tiel parolinte, kaj zorge
sxirminte sian lampon, li hastis al unu el la fenestroklapoj kaj
jxetgeste malfermis gxin libere antaux la sxtormo.

La impeta kolerego de la eniranta vento preskaux nin levis de sur la
piedoj. Temis, efektive, pri sxtorma tamen severe bela nokto, nokto
sovagxe aparta pro sia teruro kaj sia beleco. Versxajne kirlventego
kunamasigintis sian potencon en nia cxirkauxejo; cxar okazis oftaj
kaj fortegaj sxangxigxoj de la blovdirekto de la vento; kaj la
preterkutima denseco de la nuboj (kiuj pendis tiel malsupre ke ili
premis la turetojn de la domo) ne malhelpis nin percepti la vivecan
viglecon je kiuj ili flugis de cxiuj punktoj unuj kontraux la aliajn,
sen foriri en la distancon. Mi diras ke ecx ilia preterkutima denseco
ne malhelpis nin percepti tion--tamen ni gxuis nenian ekvidon pri
la luno aux la steloj--nek okazis iu ajn ekbrilo de fulmo. Sed la
subaj surfacoj de la enormaj kunamasoj de agitita vaporo, aldone
al cxiuj surteraj objektoj nin proksime cxirkauxantaj, ardis en la
kontrauxnatura lumo de malklare scintila kaj klare videbla gasa
elspirajxo kiu cxirkauxpendis kaj vualis la domegon.

"Vi malrigardu--vi nepre malrigardu tion!" mi diris, tremegante, al
Usxero, dum mi lin kondukis, kun delikata perforto, de la fenestro
gxis segxo. "Cxi tiuj aperajxoj, kiuj vin konsternas, estas nur
ne malkutimaj elektraj fenomenoj--aux povas esti ke ilia makabra
naskigxo fontas el la fetora miasmo de la lageto. Ni fermu tiun
klapon; la aero estas malvarmiga kaj minacas vian korpon. Jen estas
unu el viaj plej sxatataj aventurromanoj. Mi legu kaj vi auxskultu;
kaj tiel kune ni forpasigu cxi tiun teruran nokton."

La antikva volumo enmanigita de mi estis _Freneza Rendevuo_ de
Kavaliro Lanceloto Kaningo; sed pli por maltauxga sxerco ol por
serioza aserto mi nomis gxin plej sxatata libro de Usxero; cxar,
efektive, gxia maldeca kaj senimaga longeco enhavis malmulton
povantan interesi la altan kaj spiritan idealecon de mia amiko. Gxi
estis tamen la sola cxemana libro; kaj mi nutris svagan esperon
ke en la ekstremismo mem de la malsagxajxo kiun mi deziris legi
(cxar la historio de mensaj malsanoj plenas je similaj anomalioj)
trovos malstrecxigxon la ekscitigxo nun agitanta la hipokondriulon.
Se mi kuragxintus taksi la situacion, efektive, laux la freneza
trostrecxita mieno de entuziasmo kun kiu li auxskultis, aux sxajnigis
auxskulti, la vortojn de la rakonto, eble mi rajtintus min gratuli
pri la sukceso de mia procedo.

Mi alvenintis tiun bone konatan parton de la rakonto kie Etelredo,
heroo de la Rendevuo, malsukcesinte peti pacan eniron en la logxejon
de la ermito, entreprenas eniri perforte. Cxi tie, oni memoru, la
rakonto tekstas jene:

"Kaj Etelredo, kiu havis nature kuragxan koron kaj kiu estis nun
des pli forta pro la potenco de la vino kiun li trinkintis, ne plu
prokrastis alparoli la ermiton, kiu havis, verdire, obstinan kaj
malican karakteron, sed, sentante la pluvon sur siajn sxultrojn, kaj
timante pligrandigxon de la sxtormo, levis senhezite sian klabon,
kaj, per batoj, rapide faris malfermajxon por sia gantita mano en la
lignajxoj de la pordo; kaj nun tirante fortege, li tiel fendis kaj
frakasis kaj disigis cxion ke la bruo de la seka kaj kavsona ligno
forsendis ehxoan alarmsignalon en la tutan arbaron."

Je la fino de tiu frazo mi eksaltetis kaj, dum momento, pauxzis; cxar
sxajnis al mi (kvankam tujege mi konkludis ke mia ekscitita fantazio
min trompis)--sxajnis al mi ke, el iu forega parto de la domego
atingis, malklare, miajn orelojn, io povanta esti, en sia preciza
simileco de karaktero, la ehxado (tamen sufokita kaj mallauxta,
kompreneble) de la krak- kaj frakassonoj mem kiujn Kavaliro Lanceloto
tiom zorgadetale priskribis. Estis, sendube, nur la koincido kiu
fikstenis mian atenton; cxar, inter la klakado de la fenestroklapoj
kaj la kutimaj kunmiksitaj bruoj de la ade plifortigxanta sxtormo,
la sono enhavis en si mem nenion, certe, rajtantan min interesi aux
perturbi. Mi dauxrigis la rakonton:

"Sed la brava cxampiono Etelredo, nun trairinte la pordon, ege
kolerigxis kaj mistifikigxis perceptante nenian signon pri la
malica ermito; sed, anstatauxe, renkontante drakon de skvama kaj
granddimensia aspekto kaj fajra lango, sidantan en gardpozo antaux
palaco de oro, kun planko de argxento; kaj sur la muro pendis sxildo
de brila latuno surportanta tiun surskribon:

              Konkerinto estas kiu cxi-tien eniras;
              Gajnos la sxildon kiu pereigos la drakon;

kaj Etelredo levis la klabon kaj frapis la kapon de la drako, kiu
falis antaux li, kaj liveris sian pestan spiradon kun sxirkriego tiel
terura kaj rauxka, kaj krome tiel penetranta, ke Etelredo sentis
la deziron manfermi la orelojn kontraux ties timigega bruo, kies
ekvivalento neniam antauxe auxdigxis."

Cxi tie denove mi pauxzis abrupte, kaj spertis nun senton de sovagxa
mirego--cxar nepre maleblis dubi, en la nuna kazo, ke efektive
mi auxdis (kvankam el kiu direkto gxi fontis mi malsukcesis diri)
mallauxtan kaj sxajne foran, tamen rauxkan, dauxran kaj preterkutiman
kri- aux gratsonon--la nepran ekvivalenton de tio kion mia imago jam
naskigis por la kontrauxnatura kriego de la drako tia kian priskribis
la rakontisto.

Premite, kiel mi ja estis, je la okazo de la dua kaj eksterordinarega
koincido, far mil kontrauxstarantaj sensacoj, en kiuj superis
miro kaj terurego, mi retenis tamen suficxan spiritopretecon por
eviti eksciti, per iu ajn komento, la sentivan nervozecon de mia
kunestanto. Mi nepre malcertis cxu li rimarkis la koncernajn sonojn;
kvankam, efektive, dum la lastaj kelkaj minutoj okazis stranga
sxangxigxo en lia konduto. De pozicio alfrontinta la mian, iom post
iom li cxirkauxmovis sian segxon gxis gxin postenigi en alfrontado al
la cxambropordo; tial mi gxuis nur duonvidon pri liaj trajtoj kvankam
mi konsciis ke liaj lipoj tremetas, kvazaux en neauxdebla murmurado.
Lia kapo falintis sur sian bruston--sed mi certis ke li ne estas en
la dormo, pro la largxa kaj rigida malfermajxo de la okulo kiam mi
ekvidetis gxin en profilo. La emocio de lia korpo, cetere, malakordis
kun tiu pensado--cxar li sxanceligxis de flanko al flanko kun
delikata tamen konstanta kaj sensxangxa svingado. Rapide konsciinte
pri cxio tio, mi reprenis la rakonton de Lanceloto, kiu tekstis jene:

"Kaj nun la cxampiono, eskapinte el la terura furiozo de la drako,
pripensante la latunan sxildon kaj la rompon de la cxarmo gxin
surkusxanta, forigis la kadavron de sur la vojo antaux si kaj
alproksimigxis kuragxe trans la argxentan pavimon de la kastelo gxis
la muro kie pendis la sxildo; kiu verdire ne atendis lian finalvenon,
sed sin faligis cxe liaj piedoj sur la argxentan plankon kun grandega
kaj sonorega bruacxo."

Tujege post kiam tiuj silaboj trapasis miajn lipojn--kvazaux
efektive en tiu momento latuna sxildo falis peze sur argxentan
plankon--mi perceptis distingan, kavsonan, metalan kaj sonoregan,
sed sxajne dampitan reehxadon. Entute maltrankviligite, mi
starigxis eksalte; sed la konstanta sinlulado de Usxero dauxris
seninterrompe. Mi alhastis la segxon sur kiu li sidis. Lia rigardo
estis fiksfleksita antaux li kaj tra lia tuta vizagxo regis sxtona
rigideco. Sed, dum mi metis la manon sur lian sxultron, forta tremego
skuis lian tutan korpon; malsaneca rideto tremetis cxirkaux liaj
lipoj; kaj mi vidis ke li parolas en mallauxta, hasta, galimatia
murmurado, kvazaux malkonsciante pri mia cxeesto. Klinigxante
proksime super li, finfine mi komprenis la teruran signifon de liaj
vortoj.

"Malauxdi gxin?--tute kontrauxe, mi ja auxdas gxin kaj jam antauxe
gxin auxdis. De longaj--longaj--longaj--multaj minutoj, multaj
horoj, multaj tagoj, mi auxdas gxin--tamen mi malkuragxis--ho,
kompatu min, mizeran mizerulon kiu mi estas!--mankis al mi la
kuragxo--mankis la _kuragxo_ ekparoli! _Ni entombigis sxin viva!_
Cxu mi ne diris ke miaj sensoj estas akutaj? Mi _nun_ diru al
vi ke mi auxdis sxiajn unuajn malfortajn movigxojn en la kava
cxerko. Mi auxdis ilin--antaux multaj, multaj tagoj--tamen
mankis al mi la kuragxo--_mankis la kuragxo ekparoli_! Kaj
nun--hodiauxnokte--Etelredo--ho! ho!--la rompo de la pordo de
la ermito, kaj la mortokriego de la drako, kaj la sonorego de la
sxildo!--ni diru, anstatauxe, la frakaso de sxia cxerko kaj la
grincado de la feraj cxarniroj de la karcero kaj sxiaj baraktoj
interne de la latuntegita arkopasejo de la kelo! Ho, kien mi
forrapidu? Cxu baldauxege sxi ne aperos cxi tie? Cxu sxi ne hastas
por riprocxi min pri mia senkonsiderado? Cxu mi ne auxdis sxiajn
pasxojn sur la sxtuparo?--Cxu mi ne perceptas tiun pezan kaj teruran
batadon de sxia koro? FRENEZULO!" Cxi tie li saltstarigxis furioze,
elkriegante siajn silabojn, kvazaux en la strebado li rezignus sian
animon. "FRENEZULO! MI DIRAS AL VI KE SXI NUN STARAS ALIFLANKE DE LA
PORDO!"

Kvazaux en la preterhoma energio de lia eldiro eltrovigxis la potenco
de iu sorcxo--la grandegaj antikvaj paneloj kiujn la parolinto
indikis pergeste, malfermis malrapide, en tiu momento, siajn pezegajn
kaj ebonajn makzelojn. Tio estis la faro de la hastega ekblovo--sed
tiam ekstere de tiuj pordoj ja staris la alta kaj envolvita figuro
de Damo Madelino de Usxero. Estis sango sur sxiaj blankaj roboj kaj
la indicoj de kruela luktado sur cxiu hauxtero de sxia marasmigita
framo. Dum momento sxi restis tremante kaj sxanceligxante de flanko
al flanko sur la sojlo, tiam, kun mallauxta gxemanta krio, enfalis
pezege sur la korpon de sia frato kaj en siaj perfortaj kaj nun finaj
mortodoloregoj, lin faligis surplanken, kadavron kaj viktimon de la
teruroj kiujn li antauxtimis.

El tiu cxambro kaj el tiu domego mi fugxis konsternigite. La sxtormo
dauxre agis kun sia tuta furiozo dum mi min trovis transiranta la
malnovan digvojon. Subite pafiris laux la vojo sovagxa lumo kaj mi
turnigxis por vidi de kie devenis tiel malkutima brilego; cxar restis
malantaux mi nur la vasta domo kaj ties ombroj. La brilego fontis
el plena, subigxanta, sangorugxa luno kiu nun scintilis klarege
tra tiu antauxe apenaux videbla fendigxo kiu, laux mia pli frua
priskribo, etendigxis ekde la tegmento de la konstruajxo, en zigzaga
direkto, gxis ties bazo. Dum mi spektadis, tiu fendigxo plilargxigxis
rapidege--sentigxis feroca ekspiro de la kirlvento--la tuta orbo de
la satelito aperis subite antaux mia rigardo--mia cerbo sxanceligxis
dum mi vidis disigxi hastege la potencajn murojn--auxdigxis longa
tumulta kriegado kvazaux la sono de mil akvoj--kaj la profunda kaj
mucida lageto cxe miaj piedoj fermigxis moroze kaj silente sur la
eroj de "USXERO-DOMO."






                      NOVELOJ DE USONAJ VERKISTOJ
                     Esperantigitaj de EDWIN GROBE
                                  kaj
                      Haveblaj cxe ELNA LIBROSERVO
               P.O. Box 1129, El Cerrito, CA 94530, Usono


ALCOTT, LOUISA MAY: MIA KONTRABANDULO

ANDERSON, SHERWOOD: TRI NOVELOJ ("La Morto en la Arbaro," "La
  Reveno," "La Perdita Romano")

FITZGERALD, F. SCOTT: LA DIAMANTO TIEL GRANDA KIEL RIC-HOTELO

HAWTHORNE, NATHANIEL: TRI NOVELOJ ("La Eksperimento de D-ro
  Hejdegero," "La Nigra Vualo de la Pastoro," "Juna Bonulo Brauxno")

IRVING, WASHINGTON: LA LEGENDO DE DORM-VALETO

IRVING, WASHINGTON: TRI NOVELOJ ("Ripo van-Vinklo," "Al la Leganto,"
  "Aventuro de la Germana Studento")

JAMES, HENRY: LA TURNO DE LA SXRAUXBO (en tri libretoj: I, II, III)

POE, EDGAR ALLAN: LA FALO DE USXERO-DOMO

POE, EDGAR ALLAN: LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO

POE, EDGAR ALLAN: TRI NOVELOJ ("La Barelo de Amontilado," "La
  Denuncema Koro," "Manuskripto Trovita en Botelo")

TWAIN, MARK: TRI CETERAJ NOVELOJ ("La Amaventuro de la Eskimoa
  Frauxlino," "Kanibalismo en la Vagonoj," "Bonsxanco")

TWAIN, MARK: TRI NOVELOJ ("Konfeso de Mortanto," "La Fifama Saltanta
  Rano de Kalavero-Konteo," "La Rakonto pri la Malbonkonduta
  Knabeto")

WHARTON, EDITH: ALIAJ TEMPOJ

WHARTON, EDITH: LA LONGA DAUXRO







End of the Project Gutenberg EBook of La Falo de Usxero-Domo, by Edgar Poe

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA FALO DE USXERO-DOMO ***

***** This file should be named 17425.txt or 17425.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/1/7/4/2/17425/

Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net


Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
